De Campveerse Toren is een van de weinige overblijfselen van de stenen verdedigingswerken van Veere. Gebouwd in de 15e eeuw aan de waterzijde bij de ingang van de haven heeft het gebouw typerende kenmerken. In tegenstelling tot veel andere onderdelen van de vesting doorstaat de toren de tand des tijds.

Van Borselen

In de 13e eeuw verwerft met name één familie macht en invloed over de plaats Veere en omgeving. Het zijn de Van Borselens die zich binnen de Zeeuwse adel weten op te werken tot een voornaam geslacht. Uit dit geslacht komen dan ook de eerste zogenaamde 'heren' en 'vrouwen' van Veere. De Van Borselens zetten zich op diverse wijzen in voor de belangen van Veere. Zo stimuleren zij handelscontacten en financieren zij mede allerlei bouwwerken.

Bouw en stijl

Het precieze jaar waarin de Campveerse Toren is gebouwd, is niet bekend. Dit moet echter ergens aan het eind van de 15e eeuw zijn. De aanleg van de eerste ommuring van Veere begint al in het midden van de eeuw daarvoor, zo rond 1350. Aanstichter voor de aanleg van deze versterking is Wolfert III van Borselen.

De Campveerse Toren vervangt een circa 50 meter verderop gelegen oude, en omstreeks 1500 afgebroken vestingtoren. De toren is onderdeel van de extra versterking aan de zeezijde van de stad. Ook de nu nog zichtbare walmuren behoren daartoe.
Enkele kenmerken van de Campveerse Toren zijn vrij typerend voor deze periode. De toren heeft namelijk elementen uit de stijl der Brabantse gotiek.

Hoog en puntig

In de buitenzijde van de toren is gebruik gemaakt van Belgische kalksteen. Deze zit als een 'speklaag' tussen lagen rode baksteen. Ook heeft de gevel aan de landzijde oorspronkelijk vijf pinakels . Daarachter bevindt zich een hoog en puntig leien dak.
Gelet op zijn vorm is de Campveerse Toren een zogenaamd rondeel. Het is een halfronde toren: rond aan de buitenzijde, recht of plat aan de stadszijde.

Naam

De naam van de toren, Campveerse Toren, verwijst naar een activiteit uit het verleden. Het is namelijk de plek waar men sinds mensenheugenis 'ter veere' gaat van Walcheren naar Noord-Beveland. Mensen worden hier dus over het 'Veerse Gat' (sinds 1961 onderdeel van het Veerse Meer) gezet. Bestemming op Noord-Beveland is de (omgeving van het) dorp Campen. Wanneer Campen (en Noord-Beveland) in 1530/1532 in de golven verdwijnt, stopt de veerdienst tijdelijk. Sinds 1699 vaart het veer op (het huidige) Kamperland.

De huidige naam van Veere is dus afgeleid van een oudere naam voor de stad, Campvere (met een 'K' of een 'C'). Zelfs tot na de sluiting van het Veerse Gat is hier een veerdienst actief gebleven. Sinds 1992 is er weer een nieuwe dienst: in het hoogseizoen (mei-september) vaart een fiets- en voetveer op Kamperland.

Sandenburgh

In de tijd van de bouw van de Campveerse Toren staat ten zuiden van de stad reeds een versterkt gebouw. Het is kasteel Sandenburgh, vermoedelijk gebouwd in de 13e eeuw en vervolgens regelmatig uitgebreid. Het kasteel behoort toe aan de familie Van Borselen. In de 16e eeuw zorgt een brand, gevolgd door een snel verval, voor een roemloos einde van dit bouwwerk.

Begin 18e eeuw toont stadsarchitect Adriaan Bommenee aan dat de specie waarmee bepaalde onderdelen van kasteel Sandenburgh zijn gebouwd, precies dezelfde specie is als die van de Campveerse Toren.

Kruittoren

De Campveerse Toren maakt onderdeel uit van de verdedigingswerken van Veere. Deze verdedigingslinie kent meerdere torens en poorten. Zo heeft de Campveerse Toren een zustertoren, aan de overzijde (of noordzijde) van de haven. Deze Noorder- of Kruittoren ziet er precies hetzelfde uit. Op het wapen van de gemeente Veere staan beide torens naast elkaar. Bij deze Kruittoren bevindt zich ook de Noord(er)hoofdspoort. Dit is een klein poortje in de zeemuur ten noorden van de toren. In 1630 is de Kruittoren samen met delen van de bebouwing eromheen door verzakking van de grond in het water gestort. Herbouw vindt niet meer plaats. Niets wijst nu nog op het bestaan van dit bouwwerk.

Torens en poorten

In de ommuring van Veere bevinden zich verschillende grotere en kleinere (wacht)torens. Aan de landzijde vormen zij vaak een combinatie met een doorgang in de muur (poort). Aan de waterkant van Veere zijn het de Nelistoren en de Montfoortse toren. De laatste is gebruikt als gevangenis, zodat deze ook wel bekend staat als Gevangentoren. Aan de landzijde kent de omwalling de Zandijksepoort, Mijnsherenpoort, Warwijksepoort, Watermolenpoort en Windmolenpoort. Ook bij de Campveerse Toren zit vanaf de 16e eeuw een poort in de omwalling van de stad, de Zuidhavenpoort.

Hoofd

Aan de voet van de toren start in 1562 de bouw van het 'Blauwe Hoofd' (ook wel Zuiderhoofd genoemd). Deze stenen uitbouw in het water verrijst aan de havenzijde van de Campveerse Toren. Dit 'hoofd' dankt zijn naam aan het gebruikte materiaal. Het wordt namelijk opgetrokken uit blauwe arduinsteen.
Van het Blauwe Hoofd komt men via de eveneens nieuwe Zuidhavenpoort met een paar treden op het zogenaamde Campveerse Hoofd. Deze korte strekdam is beschoeid met zware palen. Het is de plek waarvandaan het veer vertrekt. De Zuidhavenpoort zelf is haaks op de toren gebouwd.

Tand des tijds

In de loop der eeuwen zijn de verdedigingswerken uitgebreid, weer verbouwd en later gesloopt of vervallen. In Veere is de Campveerse Toren, met aangebouwde Zuidhavenpoort, een van de weinige stenen overblijfselen van de oude vestingstad.

En, het scheelt niet veel of ook deze toren gaat ten onder tijdens de watersnoodramp van 1953. Het water staat dan ruim een meter hoog in de toren... De stand tot waar het water dan komt staat aangegeven op de zevende traptrede naar boven. Dit is bijna op dezelfde plek als waar tijdens een restauratie in 1738 de bouwmeester een markering aanbrengt.

Functie

De toren is gebouwd als onderdeel van de verdediging van de stad Veere. Als zodanig heeft hij ook gediend en hebben gewapende burgers en soldaten het gebouw diverse malen 'bemand'. Toch heeft de Campveerse Toren al zeer lange tijd vooral een geheel andere functie. Al vanaf de 16e eeuw is deze ook herberg. Lees verder >>