In 1721 vertrekt Jacob Roggeveen op ontdekkingsreis naar het Zuidland. Hij geeft hiermee uitvoering aan een plan dat zijn vader Arent reeds 40 jaar eerder bedenkt. Dankzij de scheepsjournalen van de reis weten we wat er gebeurt is. Het is een indrukwekkend verhaal. De ontdekking van Paaseiland in 1722 is één van de hoogtepunten.

Expeditie naar het Zuidland

Jacob Roggeveen werkt meerdere jaren aan de uitgave van boeken die hem tot ongewenst burger van Middelburg en Vlissingen maken. Na enkele moeilijke jaren besluit hij iets heel anders te gaan doen. In 1719 begint Jacob met de uitvoering van een oud plan van zijn vader Arent. Reeds in 1676 heeft deze met 'Voorlooper op 't octroy van de Staten-Generael' in 1676 voorgesteld een ontdekkingsreis te gaan ondernemen.

Toestemming

Jacob weet na veel onderhandelen met de West-Indische Compagnie (WIC) toestemming te krijgen voor een heuse expeditie. Doel van de reis is de ontdekking van het onbekende 'Zuidland'. Hij heeft zelf als opperbevelhebber de leiding over de reis. Jacob Roggeveen is dan 62 jaar oud.

Drie schepen

Voor de reis worden drie schepen uitgerust: de Arend, met 32 stukken (= kanonnen) en 111 man, de Thienhoven met 24 stukken en 80 man, en de Afrikaansche Galey, met 14 stukken en 33 man.
Zoals gewoonlijk in die tijd bestaat de bemanning van de schepen voor een groot deel uit vreemdelingen, namelijk Fransen, Duitsers en Denen. Deze in totaal 224 bemanningsleden en de drie schepen vormen de expeditievloot van Jacob Roggeveen naar het onbekende 'Zuidland.' Ze vertrekken op1 augustus 1721 van de Rede van Texel.

Naar Kaap Hoorn

De drie schepen varen door het Kanaal naar het zuiden. Ze passeren Madeira op weg naar Zuid-Amerika. Op 15 november 1721 komt men aan bij het Braziliaanse eiland Sint Sebastian. Men blijft er twee weken om verversingen in te nemen. Vervolgens varen de schepen verder langs de kust van Brazilië en Argentinië richting Kaap Hoorn. Tijdens deze tocht raakt men op 17 december de Thienhoven uit het oog. De Arend en de Afrikaansche Galey passeren de Falkland Eilanden en varen om Kaap Hoorn.

Stille Oceaan

Omdat opnieuw verversingen nodig zijn koerst men af op het eiland Juan Fernandez. Dit eiland ligt westelijk van de kust van Chili in de Stille Oceaan, ook wel Grote Oceaan of Pacifische Oceaan genoemd. De oude naam voor deze oceaan is Stille Zuidzee. Wanneer de Arend en de Afrikaansche Galey hier op 25 februari 1722 aankomen zien ze tot hun grote verbazing de Thienhoven liggen. Deze blijkt al een week eerder te zijn aangekomen bij het eiland. Nadat voorraden zijn ingenomen vertrekt de herenigde vloot op 17 maart verder in westelijke richting.

Paaseiland

Tegen de avond van zondag 5 april 1722 krijgt de Afrikaansche Galey als eerste land in zicht. Het is op een plek waar op de kaarten nog geen land of eiland staat vermeld. Omdat het die dag eerste paasdag is noemt men het 'Paascheyland' ofwel Paaseiland. Op het eiland ziet men vuur en rook, een teken dat er mensen wonen. Vanwege slecht weer en zware branding kan men echter niet zomaar aan land. Op 7 april komt een bewoner van Paaseiland in een klein bootje naar de Thienhoven gevaren.

Eerste ontmoeting

Kapitein Cornelis Bouwman van de Thienhoven vaart in een sloep de man tegemoet. Onder dwang brengt Cornelis hem vervolgens aan boord van het commandoschip de Arend. Daar laat hij de Paaseilander aan Jacob Roggeveen zien. Deze ontmoeting maakt op iedereen grote indruk. In het reisverslag van Jacob en Cornelis komt het uitgebreid aan de orde. Een fragment uit dit verslag is op de muur van het Zeeuws Archief in Middelburg te lezen. >>>

Aan land

Drie dagen later pas lukt het om het eiland zelf te bezoeken. 134 Bemanningsleden gaan aan land. Vanwege de uitbundige reactie van de eilandbewoners voelen enkele mannen zich bedreigd. Hoewel Jacob het heeft verboden beginnen deze mannen toch te schieten. Zij doden daarbij minstens tien bewoners.

Verkenning

Nadat de rust is weergekeerd gaat men op verder onderzoek. De bemanning bestudeert de gewoonten van de eilandbewoners. Ook bekijkt men de enorme stenen beelden die overal op het eiland te zien zijn. Het zijn deze beelden die het eiland zo beroemd maken. De verkenning van het eiland maakt echter duidelijk dat dit niets met het onbekende 'Zuidland' te maken heeft. Paaseiland blijkt niet het doel te zijn van de reis.

Verlies van de Afrikaansche Galey

De schepen vervolgen hun reis weer op 12 april 1722. Op 19 mei loopt de Afrikaansche Galey bij een eiland vast op het koraal. De Afrikaansche Galey is niet meer te redden en gaat ten onder. Ze geven het eiland de naam 'Schadelijk Eiland' vanwege het verlies van een schip daar. De expeditie moet de reis voortzetten met twee schepen. Het ziet er slecht uit voor de ontdekkingsreizigers. Met de Afrikaansche Galey is namelijk een groot deel van de levensmiddelen verloren gegaan. Mede als gevolg hiervan sterven kort hierna meerdere bemanningsleden aan scheurbuik .

Onvindbaar

Op het vervolg van hun tocht ontdekken de overgebleven mannen nog een aantal eilanden. Deze krijgen tot de verbeelding sprekende namen als Dageraad, Avondstond, Meersorgh, Goede Verwachting, Verkwikking en Vuyle Eylant.
Ondanks deze ontdekkingen wordt echter duidelijk dat het 'Zuidland' niet te vinden is. Jacob weet dat de expeditie mislukt is. De voorraad eten en drinken op de schepen is inmiddels erg geslonken. Dit maakt de manschappen onrustig en er dreigt zelfs een muiterij.

Keerpunt

Op 3 juni 1722 brengen de manschappen een bezoek aan het eiland dat door hen Verkwikking is genoemd. In een poging etensvoorraden te vinden komen de eilandbewoners in opstand. Bij de daaropvolgende schermutselingen vallen enkele doden. Tot ieders teleurstelling komen de manschappen terug aan boord met: Diezelfde dag nog besluiten Jacob en zijn kapiteins niet verder te zoeken, maar naar huis terug te keren. Dit natuurlijk tot vreugde van de overgebleven manschappen. Inmiddels zijn immers al ongeveer 100 bemanningsleden gestorven, vooral aan scheurbuik.

VOC

De schepen zetten koers naar Batavia. Half juli komt men aan in het eilandenrijk van Oost-Indië (nu Indonesië). Daar worden de schepen enkele malen aangehouden. Het zijn immers schepen die varen onder de vlag van de WIC. Daarmee zijn het dus 'vreemde schepen' binnen het gebied van de VOC. Elke compagnie heeft namelijk een eigen 'territorium', ook wel octrooigebied genoemd.

In beslag genomen

Op 3 oktober 1722 komen de twee schepen aan op de Rede van Batavia. Daar worden de schepen in beslag genomen.
Ondanks protesten heeft Jacob niets meer te zeggen over schepen en lading. De bemanning en dus ook Jacob worden gearresteerd en de lading verkocht. Met een VOC-retourvloot van 21 schepen zendt men de bemanning naar huis. Het is het begin van een langdurig juridisch gevecht tussen de WIC en de VOC. Op 2 maart 1725 eindigt het geschil met het besluit dat de VOC als vergoeding voor schepen en lading een afkoopsom van 120.000 gulden uitbetaalt aan de WIC.

Terug naar Nederland

Jacob vaart mee naar Nederland op het VOC-schip Kommerrust. Dit schip vertrekt op 2 december 1722 van de rede van Batavia. Op 4 juli 1723 komt het aan bij Texel. Jacob reist vervolgens weer naar Middelburg.
Ondanks de ingrijpende gebeurtenissen tijdens zijn reis hervat hij zijn oude werk. Hij legt zich toe op de uitgave van het laatste deel van de geschriften van predikant Pontiaan van Hattem. Vier jaar later sterft hij. Ondanks de ontdekkingen blijft voor hem de reis een mislukking. Het Zuidland is immers niet gevonden.