Rond vliegveld

Bij het onderwerp luchtvaart in Zeeland komen de vliegvelden Vlissingen, Haamstede en Midden-Zeeland aan de orde. Zo ook lijndiensten en allerlei ontwikkelingen en gebeurtenissen, economisch en historisch, die hierop van invloed zijn. En nu is er bovendien nog aanleiding uit te weiden over een cirkel op de kaart.

Cirkel

Op de topografische kaart (schaal 1:25.000) van westelijk Zeeuws-Vlaanderen uit 1949 is duidelijk een cirkel waar te nemen. Hij ligt ten westen van Breskens, even ten noorden van de Nolletjesdijk tegen de Kieweg.
Nu zijn cirkels in het landschap voor Zeeland niet vreemd. Denk bijvoorbeeld aan vluchtburgen en enkele dorpen met een bijna perfect ronde kern. Wel vreemd is dat op oudere en ook op nieuwere kaarten deze cirkel volledig ontbreekt.
Uitsnede uit de topografische kaart, blad 48c, Vlissingen uit 1949. Op de kaart staat vermeld: 'Verkend in 1936. Gedeeltelijk herzien in 1946 ...' (Ministerie van Oorlog, Topografische Dienst)
Uitsnede uit de topografische kaart, blad 48c, Vlissingen uit 1949. Op de kaart staat vermeld: 'Verkend in 1936. Gedeeltelijk herzien in 1946 ...' (Ministerie van Oorlog, Topografische Dienst)

Van Melle

Enig onderzoek wijst uit dat het hier toch gaat over een vliegveld. De van oorsprong Breskense snoepfabrikant Izaak van Melle met zoon Gideon nemen in 1935 een bedrijfsvliegtuig in gebruik. Ze zijn daarmee het eerste Nederlandse bedrijf om dit te doen. Het vliegtuig is een tweemotorig vracht/passagiersvliegtuig. De 'General Aircraft Monospar' is een vijfzitter, met als naam Dubbele Arend (en heeft de lettercode PH-IPM).
Logo van Van Melle (tot 2001)
Logo van Van Melle (tot 2001)

Erfenis

Een vergelijkbare Monospar
Een vergelijkbare Monospar "Jubilee" als voorbeeld hoe de 'Dubbele Arend' er in betere tijden uit moet hebben gezien (bron: airwar.ru)
Aan het eind van 1935, nog in hetzelfde jaar dus, wordt ook een eigen vliegveld met kleine hangar aangelegd. Dit gebeurt op een weiland dat vanwege een erfenis aan mevrouw Van Melle-Kousemaker toekomt.
Als verklaring voor de cirkelvorm geldt in eerste instantie de herkenbaarheid van het vliegveld vanuit de lucht. De vorm maakt het waarschijnlijk echter ook mogelijk dit vliegveld vanuit alle windrichtingen aan te vliegen.

 

Links: deze foto van een vergelijkbare Monospar "Jubilee" geeft aan hoe de Dubbele Arend van Van Melle er in betere tijden uit moet hebben gezien. Van de 60 toestellen die van dit type zijn gebouwd vanaf 1935, is in Nieuw-Zeeland het laatste exemplaar in 1986 bij een brand vernietigd (bron: en.wikipedia.org)

Vanwege handicap

Zoals de Vlissingse Courant van 6 april 1936 (pagina 1 en 2) meldt: Naar wij vernemen, wordt in de nabijheid van Van Melle's Confectionery Works te Breskens een rond vliegveld aangelegd, met een middellijn van 300 M.
Waarschijnlijk zal op het vliegveld ook nachtverlichting worden aangebracht, terwijl in dat geval de vlak er bij staande vuurtoren als aanvliegbaken zal fungeren. Zooals men weet, heeft deze firma een tweemotorig Monospar vliegtuig in haar bezit, waarmede spoedzendingen worden vervoerd.
Hierbij werd men echter tot nu toe gehandicapt door het feit, dat men op het vliegveld West-Souburg bij Vlissingen moest landen en per boot de Westerschelde moest oversteken.

Ook in de krant

In de Vlissingse Courant van 13 juli 1935 staat vermeld dat de firma Van Melle een vrachtvliegtuig heeft besteld:
... Het wordt een Monospar "Jubilee", voorzien van 2 Pobjoy Airmotors Niagara II, elk van 90 P.K. Het vliegtuig kan een nuttige last vervoeren van 400 K.G. De kruissnelheid is ruim 200 K.M. per uur...

Promotie

Kaft van 'Het vliegende toffeekistje'. Reclameboekje uit oktober 1935 van Van Melle
Kaft van 'Het vliegende toffeekistje'. Reclameboekje uit oktober 1935 van Van Melle
Het toestel dient in eerste instantie voor het bezorgen van spoedzendingen. Het betreft hierbij diverse bestemmingen in Nederland, België, Engeland en Frankrijk.
Naast deze dienstvluchten starten in de zomer van 1936 vanaf het eigen vliegveld vliegdemonstraties en diverse rondvluchten. Dit laatste gebeurt als promotie voor een product van Van Melle, namelijk de Monospar-melange. Dit is een biscuit waarmee de klant volgens een reclameslogan uit die tijd 'werkelijk in de wolken' kon zijn. Het sparen van voldoende (24) bonnetjes, ingesloten bij dit product, geeft recht op een rondvlucht.




Meer over Van Melle via
vanmelle.nl, over de geschiedenis van het bedrijf vanmelle.nl/geschiedenis en over de nieuwe firma perfettivanmelle.nl
(vanaf 2001)

Noodlanding

Op 8 mei 1937 komt vanwege een noodlanding op het strand bij Noordwijk alweer een einde aan deze onderneming. Het vliegtuig met aan boord de piloot W. A. Rademakers en de directeur Izaak van Melle zelf, raakt zwaar beschadigd, met name door het zoute zeewater.
Zoals blijkt uit een bericht in de Vlissingse Courant van 20 juni 1938 is de Dubbele Arend dan al verkocht en het vliegveld in onbruik. Een vervangend vliegtuig is er niet gekomen.
De 'Dubbele Arend' in Noordwijk, mei 1937 (bij Hotel Café Restaurant 'Seinpost')
(bron: blognoordwijk.blogspot.com met afbeelding uit 'De Blauwdotter', kwartaalblad van het Genootschap 'Oud Noordwijk')
De 'Dubbele Arend' in Noordwijk, mei 1937 (bij Hotel Café Restaurant 'Seinpost') (bron: blognoordwijk.blogspot.com met afbeelding uit 'De Blauwdotter', kwartaalblad van het Genootschap 'Oud Noordwijk')
Afbeelding links:
De 'Dubbele Arend' in Noordwijk, mei 1937 (bij Hotel Café Restaurant "Seinpost") nadat het van het strand op de verharde weg is geplaatst, klaar om vervoerd te worden. Plaatselijke belangstellenden laten zich graag vereeuwigen met het toestel (bron: blognoordwijk.blogspot.com (blog is inmiddels verwijderd) met afbeelding uit "De Blauwdotter", kwartaalblad van het Genootschap "Oud Noordwijk")

Geen spoor

De zaken van Van Melle lopen minder goed tijdens de oorlog. De fabriek wordt tijdens een bombardement ook nog eens volledig vernield. Na de oorlog verlaat de snoepfabrikant Zeeland om in Rotterdam en weer later in Breda de productie voort te zetten. Van vliegveld of cirkelvorm is al geruime tijd geen enkel spoor in het landschap meer te vinden.
Zie ook ons thema over Zeeland en de Tweede Wereldoorlog Slag om de Schelde

Colofon

De informatie op deze pagina is afkomstig uit:
  • Aad P. de Klerk, 'Cirkels in Zeeland' in: Johan Everaers, Wat zien we hier ... een liber amicorum voor Frans Beekman (Zierikzee, 1995)
  • Bram Oosterwijk, Werken met suiker: Van Melle (1900-1985) (Breda:Van Melle, 1985)
Ook is gebruik gemaakt van de volgende digitale informatiebronnen:
  • blognoordwijk.blogspot.com (dit blog is inmiddels -22/11/2011- verwijderd)
  • krantenbankzeeland.nl (met name Vlissingse Courant)
  • vanmelle.info
  • vanmelle.nl/geschiedenis
  • vliegclubmz.nl (pagina Vliegend verleden)