Aanloop naar de bevrijding

In het voorjaar van 1944 is duidelijk dat de geallieerde invasie van West-Europa op handen is. Niemand weet echter waar die gaat plaatsvinden.

Münzer, de gevolmachtigde voor de rijkscommissaris in Zeeland, doet in april een beroep op de Zeeuwen. Hij vraagt hen zich te melden voor werkzaamheden aan de verdediging van het eiland. Als dit niets oplevert worden de Zeeuwen na 24 april verplicht tot arbeidsinzet.

Snelle opmars

De langverwachte invasie, D-Day, vindt plaats op de stranden van Normandië op 6 juni 1944. Na een snelle opmars valt op 4 september Antwerpen vrijwel onbeschadigd in geallieerde handen. Het bezit van de haven is echter waardeloos zolang de Duitsers de controle hebben over de Schelde. Hitler geeft persoonlijk opdracht Walcheren en de haven van Vlissingen tot elke prijs te verdedigen.
Gevolmachtigde voor de Rijkscommissaris in Zeeland, Münzer, in Goes, december 1941
Willi Münzer, gevolmachtigde voor de Rijkscommissaris in Zeeland, bij de installatie van NSB burgemeester Lenshoek in Goes, 19 december 1941. Münzer staat centraal op de foto in leren jas. (Beeldbank Zeeland)

Ontsnapt

Verwoeste Achterstraat in Breskens, september-oktober 1944 (Beeldbank Zeeland)
Verwoeste Achterstraat in Breskens, september-oktober 1944 (Beeldbank Zeeland)
De geallieerden bombarderen het scheepvaartverkeer op de Schelde voortdurend. Op 11 september wordt Breskens gebombardeerd. Hierbij vallen ten minste 199 burgerslachtoffers. Op 12 september bombardeert de Britse luchtmacht, de Royal Air Force, zowel de Kreekrakdam als de Sloedam. Het is een poging om de vluchtwegen van het 15e Duitse leger onbruikbaar te maken. Dit leger weet echter grotendeels te ontsnappen. Dat zal beslissend blijken voor de komende geallieerde operaties.

 



Links: de verwoeste Achterstraat in Breskens met rechts de fabrieken van Van Melle's Confectionary Works, september-oktober 1944 (Beeldbank Zeeland)


Meer over Van Melle op de pagina Rond vliegveld van ons thema luchtvaart

Strategische ligging

Walcheren is voor de Duitsers een ideaal te verdedigen eiland. Het is alleen verbonden met Zuid-Beveland door een dijklichaam waarop een weg en spoorweg liggen (de Sloedam). Vlissingen bezit een haven waar goederen kunnen worden aangevoerd.

Atlantikwall

Na de Duitse opmars van 1940 is het al vrij snel duidelijk dat de Noordzee de grens van het Duitse Rijk zal blijven. De Zeeuwse kustlijn wordt onderdeel van de nieuwe Atlantikwall. Dit is een verdedigingslinie tegen een geallieerde invasie langs de gehele West-Europese kust. Veldmaarschalk Rommel komt de werkzaamheden daaraan zelf inspecteren. Op 4 en 22 januari 1944 is hij in Westkapelle.
De Sloedam gezien vanaf de Bevelandse kant. Het spoor is onklaar gemaakt, mei 1940 (Beeldbank Zeeland)
De Sloedam gezien vanaf de Bevelandse kant. Het spoor is onklaar gemaakt, mei 1940 (Beeldbank Zeeland)

Mijnen en geschut

Versperringen op het strand van Vlissingen, november 1944 (Beeldbank Zeeland)
Versperringen op het strand van Vlissingen, november 1944 (Beeldbank Zeeland)
De Westerschelde ligt vol met mijnen. Op alle stranden zijn mijnen en tal van versperringen die een landing onmogelijk maken. De duinen zijn volgebouwd met kustbatterijen die de hele Scheldemond bestrijken. Alle scheepvaartverkeer richting Antwerpen ligt binnen het bereik van het zware geschut van de Duitsers. Voor de verdediging van de kust is de Marine-Artillerie-Abteilung verantwoordelijk. Daaronder vallen onder meer vier luchtdoelbatterijen bij Zwanenburg, Vrijburg, Fort de Ruyter en Fort Frederik Hendrik.

Tankgracht en drakentanden

Vlissingen is door een tankgracht omgeven, waarbij van de watergangen gebruik is gemaakt. Bij Klein-Valkenisse en Abeele staan ook drakentandversperringen. Het strategische doel Vlissingen wordt tijdens de oorlog de meest gebombardeerde stad van Nederland.

Meer informatie

over Duitse verdedigingswerken, Landfront Vlissingen en Atlantikwall in Zeeland van de website van de Stichting Bunkerbehoud.


Zie ook de pagina Atlantikwall Vlissingen in het thema Vechtend Zeeland




Duitse bunkers bij Meliskerke (Beeldbank Zeeland, foto: W. Helm)
Geschutsbunkers type 611, Meliskerke, gezien vanaf Blauwpoortseweg (Beeldbank Zeeland, foto: W. Helm)

Market Garden

Veldmaarschalk Montgomery geeft de voorkeur aan een directe doorstoot richting Duitsland. Op 17 september 1944 gaat operatie ‘Market Garden’ van start. In Nederland moeten onder meer de bruggenhoofden Arnhem en Nijmegen worden veroverd. Dat gebeurt met luchtlandingstroepen. Diezelfde dag volgt een bombardement op de kustbatterijen bij Zoutelande, Biggekerke en het vliegveld bij Vlissingen. Er vallen enkele tientallen doden onder de burgerbevolking.

Pamfletten boven Walcheren

Waarschuwend pamflet van geallieerden, uitgeworpen boven Walcheren in oktober 1944
Waarschuwend pamflet van geallieerden, uitgeworpen boven Walcheren in oktober 1944
 
Na het mislukken van operatie ‘Market Garden’ is het de geallieerden duidelijk dat eerst Walcheren bevrijd moet worden. Een verdere opmars is anders niet mogelijk. Op 2 oktober werpt men de eerste waarschuwingspamfletten uit over het eiland. De burgerbevolking wordt opgeroepen het eiland onmiddellijk te evacueren. Dat is makkelijk gezegd, maar waar moet men dan heen? De vluchtwegen zijn immers afgesloten.




Links: waarschuwend pamflet van de geallieerden, uitgeworpen boven Walcheren in oktober 1944 (Beeldbank Zeeland)

Bombardement op Walcheren

Het dijkgat bij Westkapelle na het bombardement van oktober 1944, november 1944 (Beeldbank Zeeland)
Het dijkgat bij Westkapelle na het bombardement van oktober 1944, november 1944 (Beeldbank Zeeland)
In de middag van 3 oktober 1944 volgt de eerste aanval al. 247 Lancaster bommenwerpers vallen de Westkapelse Zeedijk aan. Deze wordt over een lengte van 120 meter weggevaagd, het dorp vrijwel geheel verwoest. Hierbij vallen meer dan 120 doden. Alleen al in de kelder van de molen van Theune komen 47 bewoners om die daar hun toevlucht zoeken. Het doel, geheel Walcheren onder water zetten, wordt met dit bombardement nog niet bereikt.

En nog meer bombardementen

Op 7 oktober volgt een bombardement met 59 Lancasters op de Vlissingse Nolledijk. Daar wordt een gat van twintig meter in geslagen. Tegelijk wordt de zeedijk bij Rammekens aangevallen. Daar ontstaat een gat van vierhonderd meter. De omvang van de inundatie is de geallieerden nog steeds onvoldoende. Op 11 oktober volgt nogmaals een bombardement. Nu bij de Oostwatering bij Veere, waar zestig Lancasters de dijk aanvallen. Na deze dijkaanvallen volgen nog vele aanvallen op de kustbatterijen. Deze verlopen echter lang niet zo succesvol.


Zie ook de pagina Westkapelse Zeedijk in ons thema Beschermend Zeeland


Meer over bombardementen en inundatie vindt u in het Polderhuis Westkapelle, Dijk- en Oorlogsmuseum

Plan voor de bevrijding

Het geallieerde opperbevel stelt een plan op voor de bevrijding van Walcheren. Dit plan bestaat uit verschillende operaties:
  • 1. Operatie Infatuate I: Een landing in Vlissingen vanuit Breskens
  • 2.Operatie Infatuate II: Een landing in Westkapelle vanuit Oostende
  • 3.Operatie No name: een aanval via de Sloedam vanuit Zuid-Beveland.
De geplande invasiedatum wordt 1 november 1944.
Overzicht van de door de geallieerden uitgevoerde operaties voor de bevrijding van Walcheren (Zeeuwse Bibliotheek, collectie Wigard/Houterman)
Overzicht van de door de geallieerden uitgevoerde operaties voor de bevrijding van Walcheren (Zeeuwse Bibliotheek, collectie Wigard/Houterman)

 



Links: overzicht op kaart van de door de geallieerden - op basis van plannen - uitgevoerde verschillende acties of operaties voor de bevrijding van Walcheren (Zeeuwse Bibliotheek, collectie Wigard/Houterman)


Creative Commons Licentie