Commerciehuis en Balans

Straatnaambord Balans
In Middelburg zijn enkele gebouwen bewaard gebleven die herinneren aan de tijd van de slavenhandel. Het Commerciehuis aan het plein de Balans is er daar een van. De Balans dankt zijn naam aan het waaggebouw (met balans) dat hier heeft gestaan.

Hoofdpakhuis MCC en waag

De in opgerichte Middelburgsche Commercie Compagnie (MCC) koopt het gebouw ‘staande op de Balans agter de Waag’. Daar vestigt zij haar Commerciehuis of Commerciekamer. Het Commerciehuis dient eerst voornamelijk als hoofdpakhuis van de MCC. De directeuren en de hoofdparticipanten van de MCC vergaderen in een zaal in de St. Jorisdoelen.

In oktober 1822 verkoopt de MCC het pand aan de Balans aan de stad Middelburg. De waag of balans, die voor het Commerciehuis stond, wordt in 1823 afgebroken. De nieuwe waag wordt ingericht in het voormalige Commerciehuis. Tot eind 1880 doet het nog als zodanig dienst.
De Waag en het Schuttershof aan de Balans, 17e eeuw
De Waag en het Schuttershof van de Edele Voetboog 'St. Joris' aan de Balans, 17e eeuw. (Zeeuws Archief, KZGW Zelandia Illustrata II-432)

Militaire bestemming

De zolders van het pand worden tot 1867 verhuurd aan de Nederlandsche Handelmaatschappij. Daarna worden ze afgestaan aan het rijk om er magazijnen voor het in Middelburg garnizoen houdende depôtbataillon in te richten. Deze magazijnen zijn tot dan toe ondergebracht in de WIC-pakhuizen aan de Blauwedijk, die ten behoeve van de Kanaal- en Spoorwegwerken waren afgebroken. Gedurende 79 jaar gebruikt de Genie het pand aan de Balans voor de opslag van militaire goederen.

Kunst en bewoning

Vanaf 1980 wordt de begane grond verhuurd aan het Provinciaal Depot voor Bodemvondsten en heeft beeldhouwer Peter de Jong er zijn werkplaats. Na het overlijden van De Jong in 1990 vindt de club van beeldhouwers daar enige jaren haar onderkomen. De eerste en tweede verdieping worden in 1984 ingericht als artotheek, die later weer vertrekt naar de Kuiperspoort.

Het oude Commerciehuis wordt vervolgens in de jaren negentig van de twintigste eeuw grondig gerestaureerd. Hierbij wordt de voorgevel voorzien van een rij nieuwe ramen. Op de begane grond wordt de Stichting Kunstuitleen Zeeland, sinds 2005 Centrum voor Beeldende Kunst Zeeland, gehuisvest. De eerste en tweede etage worden ingericht als appartementen.
Gezicht op waag en schuttershof St. Jorisdoelen aan de Balans, circa 1790
Gezicht op waag en schuttershof St. Jorisdoelen aan de Balans, circa 1790 (Zeeuws Archief, KZGW Zelandia Illustrata P-2844)

Oude tijden herleven

In 2004 herleven in Balans 17 nog één keer de oude tijden. Voor twee dagen is het pand dan weer het Commerciehuis van de MCC. Tweehonderd leerlingen van de Stedelijke Scholengemeenschap Nehalennia Middelburg bezoeken het oude gebouw in het kader van het project ‘Ontdekkingsreis door het Zeeuwse slavernijverleden’. Dit project wordt georganiseerd door COS Zeeland en het Zeeuws Archief.
In het voormalige Commerciehuis, Balans 17, gaan de bestuursleden van de Stichting Monument Middelburg met de leerlingen in gesprek over de oprichting van een slavernijmonument op de Balans. The Essence in Art Group laat oude tijden herleven door scènes te spelen uit het roemruchte verleden van de MCC.

Voormalig Commerciehuis, Balans 17 te Middelburg
Voormalig Commerciehuis aan de Balans in Middelburg