Vanaf het leggen van de eerste steen in 1452 volgen eeuwen van bouwen en verbouwen. Aanpassingen, uitbreidingen en versieringen veranderen het uiterlijk van het stadhuis voortdurend.

Eerste steen

Omstreeks het midden van de 15e eeuw krijgen de bewoners van Middelburg behoefte aan een nieuw “stedehuus”. Eerdere stadhuizen zouden zich aan het begin van de Lange Delft en in de Lange Noordstraat hebben bevonden.
Op 21 april 1452 wordt de eerste steen gelegd voor het nieuwe raadhuis. Het gaat een combinatie vormen van bestuurscentrum, vleeshal en lakenhal . Dit past geheel in de middeleeuwse (Vlaamse) traditie. De bouwmeesters zijn dan ook Vlamingen.

Bouwmeesters

Maar liefst acht leden van het bouwmeestersgeslacht Keldermans uit Mechelen, verspreid over zeven generaties (!) werken aan het Middelburgse stadhuis. Zij treden daarbij op als architect, opzichter, steenhouwer en leverancier van bouwmaterialen.
In 1458 is het gedeelte aan de Markt gereed. Op 14 maart van dat jaar kan het stadsbestuur er voor het eerst vergaderen. De bouwstijl van het stadhuis valt te omschrijven als late Vlaams-Brabantse gotiek. De gevel van het stadhuis is buitengewoon rijk versierd.

Graven en gravinnen

Omstreeks 1506 begint een nieuwe bouwcampagne. De afsluiting daarvan vindt plaats in 1521 met de voltooiing van de stadhuistoren. De topgevels aan de Noordstraatzijde en aan de kant van de Markt komen in 1512 gereed. In deze periode worden ook de beelden van de graven en gravinnen, die over Zeeland hebben geregeerd, in de voorgevel aangebracht. De steenhouwer Michiel Ywijnszoon uit Mechelen levert deze “steenen persoenagien”. Ze worden in kisten naar Middelburg vervoerd.

Kleurrijk

De beelden voor het stadhuis zijn zogenaamde gepolychromeerde beelden. Dat wil zeggen dat ze in -tamelijk felle- kleuren zijn beschilderd. Zo komen met name de kleuren rood en blauw voor, en vergulde kronen. Die felle kleuren zouden nu op ons een vreemde indruk maken. Daarbij moeten we echter bedenken dat de historische werkelijkheid veel kleurrijker is geweest dan vaak wordt gedacht.
De beeldenrij opent links met graaf Dirk V van Holland en Zeeland (regeerde van 1061-1091) en eindigt met keizer Karel V (1506-1555). De laatste landsheer Filips II (1555-1598) komt niet in de beeldengalerij voor, hoewel er nog wel ruimte voor is. Vermoed wordt dat hij niet in de gevel is geplaatst vanwege de oorlog tussen hem en de Nederlanden (Tachtigjarige Oorlog, 1569-1648).

Stadhuistoren

Toch is het stadhuis met het plaatsen van deze beelden nog lang niet af.
Zo krijgt de stadhuistoren in de periode 1560-1562 zijn huidige gedaante. Sommige noemen deze toren een belfort, maar dat is onjuist. Een belfort heeft behalve een andere vorm ook een militaire functie, het is een wachttoren met een stormklok. Belforts stammen uit Frankrijk en worden in de middeleeuwen ook in Vlaanderen gebouwd. Het enige Nederlandse belfort staat in Sluis in Zeeuws-Vlaanderen.

Op de stadhuistoren in Middelburg staat een grote windwijzer in de vorm van een "zeeridder" (of Neptunus). Deze houdt een drietand in zijn hand. In 2007 blijkt het bovenste gedeelte van de drietand op onverklaarbare wijze verdwenen… Zoals blijkt tijdens onderzoek in april 2008 hangt de drietand 'gewoon' aan de staart van Neptunus. Na herstel van de windwijzer wordt deze snel weer teruggeplaatst (21 mei 2008).

Zonnewijzer

Ook na voltooiing van de stadhuistoren wordt er regelmatig aan het stadhuis verbouwd en bijgebouwd. De ingang wordt in 1613 meer naar rechts verplaatst. Daarvoor komt in 1756 het huidige bordes.


In 1729 brengt men een grote houten zonnewijzer in de topgevel aan. Deze zonnewijzer (links) is vervaardigd door stadsarchitect Jan de Munck.
Een nieuwe aanbouw aan de Lange Noordstraatzijde voltooit het complex in de jaren 1780-1784.

Continu

Ondanks de voltooiing van de aanbouw in de jaren 80 van de 18e eeuw blijft men niet stilzitten. In de jaren daarna vinden nog verschillende verbouwingen plaats. Ook zijn sommige onderdelen toe aan herstel. In mei 1940 gaat door vanwege beschietingen en bombardement vrijwel het gehele stadhuis verloren. Een periode van herbouw volgt.