Kleding vertelt vaak bewust of onbewust iets over de drager. Met bepaalde kledingstukken of een speciale draagwijze kunnen ook signalen worden afgegeven en boodschappen overgebracht. Zo ook in streekdrachten.

Rijkdom

Iemands rijkdom is onder meer af te lezen aan dure exclusieve stoffen die voor de kleding zijn gebruikt en aan kostbare sieraden en accessoires. Een sluiermuts met een brede kanten rand en weinig maar grote bloemmotieven is duur en duidt op een welgestelde boerin.
Ook de omvang van de garderobe zegt veel over iemands welstand. Het ongemak dat het dragen van kleding of sieraden oplevert, werkt eveneens statusverhogend. Gouden ringen die breder zijn dan een vingerkootje laten zien dat de vrouw niet hoeft te werken.
Tenslotte zeggen ook details in kleding en sieraden veel. De rijkdom van een boerin is in het begin van de 19e eeuw af te lezen uit het aantal zwanen dat op de voorhoofdsnaald is gegraveerd. Bij drie zwanen gaat het om een zeer rijke vrouw, twee zwanen wijzen op een wat minder welgestelde vrouw.

Huwelijkse staat

De voorhoofdsnaald heeft nog een andere symbolische betekenis. De ongetrouwde vrouw steekt de naald links onder de muts in, de getrouwde vrouw rechts. Zo is in een oogopslag duidelijk of een dame beschikbaar is voor de huwelijksmarkt (zie detail van schilderij van Kimmel rechts).

Beroep

Ambachtslieden op Walcheren en Zuid-Beveland dragen begin 20e eeuw een pak dat – meer dan dat van de boeren – lijkt op het kostuum van een burgerman uit de stad. Op die manier onderscheiden de ambachtslieden zich van de boeren. Zie de foto van Jan Roose in de rechtermarge.

Rouw

Na het overlijden van een familielid wordt rouwdracht gedragen. Dat is een sobere variant van het kostuum. Alle kleur is er uit verdwenen. Sieraden worden tot een minimum teruggebracht. Er zijn drie rouwvarianten: zware, halve en lichte rouw. Voor het dragen van rouw bestaan strikte sociale codes. De graad van verwantschap bepaalt hoe lang rouw wordt gedragen en welke variant.

Zware, halve en lichte rouw

In de zware rouw wordt alleen effen dofzwarte kleding gedragen (zie foto hierboven). Vrouwen dragen witte mutsen zonder motiefjes. In de halve rouw is zwart eveneens overheersend, maar mag het weer glanzen (foto links). Een combinatie met een wit stippeltje is eveneens toegestaan. In de lichte rouw is hier en daar weer spaarzaam kleur geoorloofd. Overbodige versieringen zijn tijdens de hele rouwperiode taboe.

Rouwdracht is in het begin van de 19e eeuw nog voorbehouden aan de rijke boerenbevolking. De toename van de welvaart op het platteland maakt het voor steeds meer mensen mogelijk om de speciale garderobe en sieraden aan te schaffen. Rouwdracht raakt daardoor na het midden van de 19e eeuw algemener op het platteland in gebruik.

Vlijt en properheid

Elke vrouw kan eer behalen met nette en goed verzorgde kleding. Met fraai borduurwerk geven vrouwen niet alleen een persoonlijke toets aan hun kleding. Zij laten er ook mee zien vlijtige huisvrouwen te zijn. Hulster vrouwen kunnen hun nijverheid tonen door hun zondagse muts volgens de regels te spelden. Daarvoor moeten ze enkele honderden kleine spelden dicht naast elkaar in de voorrand van de muts steken.

Schorten vouwen

In een groot deel van Zeeuws-Vlaanderen tonen vrouwen hun properheid door hun schorten heel strak op te vouwen. Ze doen er een touwtje of bandje om en bewaren ze als een compact bundeltje in het kabinet. Een zichtbaar gevouwen schort is een teken van netheid. Hoe meer vouwen, hoe mooier de schort wordt gevonden. Zo kan een vrouw laten zien dat zij een goede huisvrouw is.
Bovendien is aan de scherpe vouwen af te lezen dat de schort lang in de kast heeft gelegen. Kennelijk heeft de vrouw zoveel geld dat zij genoeg schorten heeft om die langere tijd weg te leggen. Een strak gevouwen schort is dus ook een statussymbool.

Eer

Vooral de laatste generatie streekdrachtdraagsters stelt er eer in om haar mutsen zo wit mogelijk te maken. Bovendien proberen de vrouwen elkaar te overtreffen in het zo fijn mogelijk plooien van de bovenmuts.