Middeleeuws bouwwerk

Achter het postkantoor aan de Minderbroedersstraat te Hulst liggen de resten van een reusachtig middeleeuws bouwwerk. Een grote tunnel waarin water staat springt het meest in het oog. Amper vijftig jaar geleden nog lag op deze plaats een grote aarden heuvel, de Molenberg genoemd. In de 18e eeuw stond bovenop de heuvel een standerdmolen. Omstreeks 1790 was de molen versleten en werd een eindje verderop een nieuwe gebouwd: de huidige stadsmolen op het Molenbolwerk.

Land- en waterpoort

De Molenberg liet men voor wat het was en in de loop der jaren werden er moestuintjes op aangelegd. Halverwege de jaren vijftig van de 20e eeuw kwam de Hulster heemkundige Piet Brand op het idee om in de heuvel te gaan graven. In het in 1687 verschenen boek ‘Beschrijvinge der Stadt Hulst’ van toenmalig burgemeester Jacob van Lansberghe had Brand gelezen dat op de plaats van de huidige Molenberg een ‘kat’ lag. De ‘kat’ was opgeworpen waar in 1596 een land- en waterpoort was stukgeschoten: de Bollewerckpoort.

Tunnel

Met dit gegeven begon Brand in de heuvel te graven. "Op zaterdag 26 oktober 1957 werd de grote ontdekking gedaan. Een van de arbeiders stootte onverwacht op een stuk gewelf. Direct werd een onderzoek ingesteld en het bleek, dat de zeepoort gevonden was en op het punt stond weer geopend te worden. Weldra konden we na ruim 350 jaar, de poort weer binnen gaan. Wat we daar zagen overtrof de stoutste verwachtingen. Een vrijwel ongeschonden tunnel van circa dertig meter lengte, zes meter breed en nu ondanks de ingespoelde zand- en sliblagen nog vijf meter hoog, prachtig van constructie in baksteen en natuursteen. Op onderlinge afstanden van enkele meters hangen aan de wanden nog de zware smeedijzeren ringen waaraan de schepen konden vastgemaakt worden. De opgaande bakstenen muren zijn twee meter dik en bekleed met natuursteen. Het gewelf bestaat afwisselend uit baksteen en natuursteen en is 1,25 meter dik."

Waarom hier?

In de periode dat de poort gebouwd werd, begin 16e eeuw, was Hulst omgeven met middeleeuwse vestingwerken. De huidige omwalling dateert uit de eerste helft van de 17e eeuw. Stadsmuren werden afgewisseld met stukken aarden wal. Op de plaats waar de land- en waterpoort zou worden gebouwd lag een havengeul. Deze verbond Hulst met de Honte, de voorloper van de Westerschelde. Ook eindigden op dit punt de wegen naar het Land van Axel en die naar het Land van Hulst. In eerste instantie werd ter bescherming een aarden bolwerk aangelegd. Omdat de vijand er echter steeds weer opnieuw in slaagde de stad langs deze zijde te veroveren, besloot men tot de bouw van de Bollewerckpoort.

Poortcomplex

Tussen 1506 en 1509 is het poortcomplex gebouwd. Het bouwwerk bestaat uit twee flanktorens en een daartussen gelegen front, alle voorzien van schietgaten. Tussen de beide torens en het front hebben houten poorten gehangen. Tegenover de beide landpoorten zijn zware hoofden gemetseld waarop valbruggen konden worden neergelaten. De havendoorgang kon met ijzeren hekken worden afgesloten voor scheepvaartverkeer; de scharnieren zijn nog aanwezig. Remie Verras, scheepsbouwer in ruste uit Walsoorden, schat dat de tunnel theoretisch groot genoeg is om schepen tot 700 ton doorgang te verlenen: "mee giertaai konden er flinke knapen binnen komen. Pas op, dat waren platbodem schepen die bij laagwater droog konden vallen."

Beleg van Hulst

Tijdens het beleg van Hulst in 1596 door de Spanjaarden was graaf Everhard van Solms gouverneur (zie portret met toelichting rechts). Van Solms was een bekwaam militair die zich overal persoonlijk van op de hoogte stelde. Nu wilde het ongeluk echter dat hij op 13 juli tijdens een uitval tegen de vijand door een Spaanse musketkogel in zijn been werd getroffen. Zijn verwonding was dusdanig dat Van Solms zich slechts met grote moeite kon verplaatsen en meestentijds het bed moest houden.
Herhaaldelijk was er door prins Maurits bij de graaf op aangedrongen om een militair ingenieur in dienst te nemen. Van Solms weigerde echter keer op keer. Hij vond zichzelf mans genoeg. Omdat hij vanwege zijn gekwetste been niet goed meer op de hoogte was van de krijgsverrichtingen van de vijand nam hij verkeerde beslissingen.

De prins is boos

Op 16 augustus 1596 kwam de Spaanse landvoogd Albertus van Oostenrijk in eigen persoon naar Hulst. Hij gaf opdracht om de stad te beschieten. Toch gaf toen Van Solms hem nog als antwoord dat hij niet van plan was om Hulst over te geven. Een zware Spaanse beschieting was het antwoord. Onder druk van verschillende kapiteins en vermoedelijk ook vanwege zijn slechte gemoedstoestand besloot Van Solms toen tot overgave van de stad. Het gevolg was dat het door prins Maurits onneembaar geachte Hulst in Spaanse handen viel. Prins Maurits was woest toen hij van de overgave hoorde. Hij weet de Staatse nederlaag volledig aan de dwarse houding van Van Solms.

Lees verder...

over Zeeuwse vestingwerken op de pagina's Zuidhavenpoort Zierikzee, Retranchement en Bolwerken Tholen.