Sommige verdronken dorpen in Zeeland zijn alleen bekend uit historische gegevens. Hun ligging is waarschijnlijk nooit meer vast te stellen.

Van ongeveer 45 dorpen van de 117 kennen we de ligging door aangetroffen archeologische resten. Die kwamen vaak bij toeval te voorschijn. Bijna 25 van deze archeologische vindplaatsen zijn opgenomen op de Archeologische Monumenten Kaart (AMK) van Zeeland.
Van alle verdronken dorpen in Zeeland is maar één terrein aangewezen als beschermd archeologisch monument: Valkenisse in de gemeente Reimerswaal. De resten van dit dorp zijn ook fysiek beschermd door de aanleg van twee strekdammen aan weerszijden.

Kaart en lijst

De kaart en lijst van Zeeuwse verdronken dorpen is in eerste opzet gemaakt door Leida Goldschmitz (Archeologische Werkgemeenschap Nederland, afdeling Zeeland) in samenwerking met de archeologische medewerkers van de Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland. De kaart is een werkinstrument en niet volledig of feilloos.

1: Bommenee (Bommenede) (1682, verlaten 1684)
2: Klaaskinderkerke (Claeskynderkerke) (1570)
3: Westenschouwen (16e eeuw)
4: Clauskinderen (Claeskerke, Oostkerke) (1511)
5: Koudekerke (Coudekerke) (1550-1600 buitengedijkt)
6: Zuidkerke (1542 buitengedijkt)
7: Brieskerke (1542 buitengedijkt)
8: Westkerke (vóór 1500)
9: Oudekerke (vermoedelijk vóór 1500)
10: Sint Jacobskerke (vóór 1500)
11: Rengerskerke (1662)
12: Simonskerke (1534)
13: Borrendamme (1642)
14: 'Oud'-Sint-Philipsland (1532)
15: Moggershil (1570)
16: Stevenesse ('Oud'-Stavenisse) (1509)
17: Welle (1530)
18: Hoeke (Houcke, Soecke, Dijxhoeke, ’s Gravenhoecke) (1530)
19: Weele (1530)
20: Campen (1530/1532)
21: Soelekerke (Soetelinkskerke) (1530/1532)
22: 'Oud'-Wissenkerke (voor 1352)
23: 'Oud'-Wissenkerke (1530/1532)
24: 'Oud'-Geersdijk (1530/1532)
25: 'Oud'-Kortgene (1530/1532)
26: Nieuw-Hamerstede (Edekinge?) (1530)
27: Emelisse (1530/1532)
28: 'Oud'-Kats (Subburchdijc)(1530)
29: Oud-Hamerstede (1304)
30: Offliet (Ghrutersdijc?) (na 1460)
31: Hongersdijk (1334, 1551)
32: Oostkerke (1334)
33: Westkerke (1377)
34: 'Oud'-Arnemuiden (1440 en circa 1460)
35: Welzinge
36: 'Oud'-Westkapelle
37: Tewijk (1530/1532)
38: Sint-Katherijnekerke (1530/1532)
39: Oostkerke (1530/1532)
40: Monster (1530/1532)
41: Westkerke (Raaskerke) (1530/1532)
42: Wolfertsdorp (1530)
43: Coudorpe
44: Oud-Everinge (tweede helft 15e eeuw)
45: Nieuw-Everinge (1530)
46: Stuivezand (begin 17e eeuw)
47: Bakendorp (1530-1570)
48: Vinninghe (Vinning(h)en) (kort na het buurdorp Oostende deels buitengedijkt)
49: Oostende (1520/1521 buitengedijkt)
50: Kouwerve (1530/1532)
51: Duvenee (1530/1532)
52: Lodijke (1530/1532)
53: Reimerswaal (1631)
54: Nieuwkerke (1530/1532)
55: Assemansbroek (Broecke) (1530)
56: Kreke (1530/1532)
57: Steelvliet (Steenvliet) (1530/1532)
58: Hinkelenoord (1552)
59: Agger (1552)
60: Ouderdinge (1530/1532)
61: Everswaard (1530)
62: Schoudee (1530/1532)
63: Mare (1530)
64: Nieuwlande (1530/1532)
65: 'Oud'-Krabbendijke (1530)
66: Tolsende (1530/1532)
67: Nieuwkapelle (17e eeuw)
68: Valkenisse (1682 buitengedijkt)
69: 'Oud'-Rilland (1530)
70: 'Oud'-Bath (1552)
71: Saefting(h)e (Saaftinge) (vloed 1175, militaire inundatie 1584)
72: Stampaert (1584)
73: Casuele (1584)
74: Weele (Sint Marie)
75: Namen (1715/1717)
76: Sint-Laureijns (na 1580)
77: 'Oud'-Hontenisse (1508, 1509, 1511)
78: Aendijcke (1584)
79: Saemslach/Genderdijk (Zaamslag) (1584)
80: 'Oud'-Othene (Noten) (1586)
81: Triniteit (1584/1585)
82: Beoostenbly
83: Peerboom (militaire inundatie 1488, 1493 stormramp)
84: Sint-Janscapelle
85: Moerkerke (eind 15e, begin 16e eeuw)
86: Niekerke (1393, 1488)
87: Steelant (1488)
88: Hughersluis (1492)
89: Hertinghe (1488)
90: Koudekerke (1375)
91: Willemskerke (stormvloed en militaire inundatie 1488, inundatie 1586)
92: Vreemdijke (Vroondijk) (storm en inundatie 1488, storm 1601)
93: Pakinghe (Sint Laureinskerke) (1214/eind 14e eeuw)
94: Wevelswaele (1375/1376, 1404)
95: De Piet (Ter Piete, Pieta, Pieten) (1375)
96: Boterzande (1375/1376)
97: Hughevliet (1404)
98: Gaternesse (1570)
99: 'Oud'-IJzendijke (1437)
100: Oostmanskerke
101: Sint-Nicolaas in Varne (1377)
102: Oostmanskapelle (1404)
103: Oud-Schoondijke (1583/1585)
104: Nieuwerkerke (1570 en militaire inundatie 1584)
105: Sint-Catharina (Sint Cathelijne) (1375/1376 en 1583)
106: Coxyde (1477, 1583)
107: Hannekenswerve (storm en militaire inundatie, vóór 1660)
108: Oud-Nieuwvliet (16e eeuw)
109: Oostende (vóór 1516, identiek aan nummer 115)
110: Westende (vóór 1516)
111: Reimersdorpe (Remboudsdorpe) (vóór 1516)
112: Waterdunen (vóór 1516)
113: Avenkerke (vóór 1516)
114: Schoneveld (1375)
115: Sint-Lambert-Wulpen (1516, identiek aan nummer 109)
116: Schoonboom (1421?)
117: Dekenskapelle (Noordwelle) (1463)

Verdronken en 'gekrompen dorpen'

Behalve de verdronken dorpen zijn in Zeeland ook veel 'gekrompen dorpen' te vinden: dorpen die tot gehucht vervielen. Ze ontwikkelden zich niet, maar werden steeds kleiner. Sommige verdwenen helemaal, zoals Onze Lieve Vrouw op Zee in de duinen bij de vuurtoren van Nieuw-Haamstede. Het raakte 'oversant met bergen', zoals de Visscher-Romankaart uit 1656 vermeldt.

Oorlog

Er zijn veel oorzaken aan te wijzen voor het kleiner worden van een dorp. Oorlog bijvoorbeeld. Op Walcheren worden veel kerken verwoest in de jaren 1572-1574, tijdens de Opstand tegen Spanje (Tachtigjarige Oorlog). Later concentreert de (intussen protestantse) kerkgang zich in de grotere dorpen. Walcherse kerkdorpen die hierdoor vervallen zijn Buttinge, Brigdamme, Mariekerke, Poppekerke, Sint-Janskerke, Ser Boudewijnskerke en Schellach.

Geografie en economie

Op Zuid-Beveland doen geografische en economische omstandigheden veel dorpen de das om. Ze zijn bijvoorbeeld omringd door poelgebieden die door moernering en ontwatering steeds lager komen te liggen. In de 16e eeuw en later 'devalueren' veel Zuid-Bevelandse dorpen tot gehucht, zoals Baarsdorp, Eversdijk, Sinoutskerke, Vlake, Waanskinderen, Westdorp bij Eversdijk.

Overlap

In veel gevallen is er overlap tussen 'verdronken' en 'gekrompen'. Want veel verdronken dorpen zijn niet ineens verlaten na een vloed. Ze worden hersticht op ongeveer dezelfde plaats (Zaamslag) of verderop (Arnemuiden, Wissenkerke), of geleidelijk verlaten.

Voorbeeld: Vinninghe

Een voorbeeld van een verdronken dorp dat eigenlijk net zo goed 'gekrompen' kan heten is Vinninghe bij Hoedekenskerke. Van dit verdwenen dorp is niet zeker of het verlaten is onder invloed van de zee, hoewel het meermalen is overstroomd, of dat het overvleugeld en ingelijfd is door Hoedekenskerke. Vermoedelijk is de kerk rond 1608 afgebroken. In 2001 worden funderingen van de kerk gelokaliseerd aan de noordzijde van de Havenstraat (zie hierboven).