Zeemeerminnen

De eeuwige dynamiek van het getij en de geheimzinnige aanwezigheid van verdronken woonplaatsen roepen verschillende volksverhalen in het leven. Zeemeerminnen die de ondergang van steden en dorpen aankondigen zijn in de Scheldedelta met haar vele vloeden het onderwerp van 'zwerfsagen'. In Zeeland zijn 'meerminsagen' verbonden met Westenschouwen, Veere, Bath, Reimerswaal en Saeftinge – merendeels verdronken plaatsen. Op het wapen van de voormalige gemeente Waterlandkerkje staat een meermin die op een gouden hoorn blaast. Het wapen van Schouwen vertoont een 'zee-echtpaar'.

Westenschouwen

Volgens een sage waren de vissers van Westenschouwen rijk en hoogmoedig. Op een dag vangen ze een zeemeermin in hun netten. Ze smeekt om vrijgelaten te worden, omdat ze op het land niet kan leven. Maar de vissers voeren het 'zeewyf' aan wal, terwijl haar echtgenoot hen achterna zwemt. Al op de kade sterft de meermin.

De weduwnaar werpt een handvol zand en wier in de haven en spreekt het bekende rijmpje:


En inderdaad: de haven verzandt en de rijke vissers moeten als bedelaars over het eiland zwerven. Maar in werkelijkheid blijft ook de toren van Westenschouwen niet staan. Deze wordt immers in 1845/46 gesloopt. Nu woont de zeemeermin volgens de volksverbeelding in de Plompe Toren van het verdronken Koudekerke.

Voorspellende haring

Het Oost Zeeuws-Vlaamse Namen, grenzend aan het Verdronken land van Saeftinghe en verdronken in 1715/1717, heeft ook een ondergangssage. Op een Namens boerenerf staat een 'steenpit', waaruit een boerenzoon op een kwade dag een emmer water put. Als hij de emmer ophaalt ziet hij er een haring in zwemmen. Het putwater is zout geworden! De boer verkoopt snel zijn land en vertrekt naar Hulst. Als de zoon van de nieuwe boer water haalt, vangt ook hij een haring. Deze vis is spraakzamer: vanuit zijn emmer kondigt deze de ondergang van Namen aan. En hij krijgt al snel gelijk…

Poëzie

Volksverhalen en geschiedschrijving over Zeelands verdronken geschiedenis inspireren veel 'inheemse' en niet-Zeeuwse schrijvers. Onder hen bevinden zich verschillende dichters. Gerrit Achterberg (1905-1962) schrijft het gedicht 'Reimerswaal', opgenomen in zijn bundel Limiet (1945):

Klokken

De stof van dit gedicht is ontleend aan een fictieve 'volksoverlevering' uit de 19e eeuw. Soms worden van onder het water nog de Reimerswaalse klokken gehoord door vissers en andere varensgasten. Dit motief is internationaal. Verzonken, voortluidende klokken zijn ten onder gegaan met schepen, overboord gekieperd of, zoals in Reimerswaal, verdronken met de stad waarover ze eeuwen hebben geluid. Vooral zeelui uit Bretagne (Frankrijk) kwamen thuis met verhalen over intact gebleven steden, gelegen vóór de kust, waarvan de klokken voortbeieren.

Recenter is het gedicht van de Terneuzense dichter André van der Veeke (geb. 1947), 'De doden in het stroomgebied'. Het is geïnspireerd door archeologische waarnemingen en de christelijke traditie:

Proza over Reimerswaal

Ook prozaschrijvers en verhalenvertellers wijden teksten aan het verdronken land. Een voorbeeld is de Zeeuwse schrijver Jacob Stamperius (1858-1936), geboren in Wilhelminadorp. Deze onderwijsman schrijft bijna 100 boeken voor de jeugd en het onderwijs. In 1896 komt van Stamperius de jeugdroman De ondergang van Reimerswaal uit.

Eerder in de 19e eeuw verschijnt zelfs een treurspel over het einde van Reimerswaal. Het is geschreven door de destijds zeer bekende Adriaan Loosjes (1761-1818). Ewoud van Lodijke of de ondergang der Zeeuwsche stad Romerswaal is geschreven na de vloed van 14/15 januari 1808. De opbrengsten van deze publicatie zijn bestemd voor de slachtoffers. Zeeland wordt immers zwaar getroffen. Meer dan 100 polders lopen in. In Vlissingen vallen 31 doden, in Veere vier.