Een grotere vraag naar met name haring zorgt vanaf de 13e eeuw voor specialisatie en intensivering van de haringvisserij. Geholpen door de uitvinding van het haringkaken brengt het de regio grote welvaart. De visserij op andere vissoorten blijft een ondergeschikte rol spelen. In de 16e eeuw verdwijnt de haringvisserij grotendeels vanwege oorlogsgevaren en komt de kustvisserij meer in beeld.

Haringkaken

Vanaf de 13e en 14e eeuw groeit de vraag naar vis en zeker naar haring. Het is een echt volksvoedsel geworden. Maar vers gevangen vis bederft snel. Dit betekent dat vis op niet al te grote afstand van huis gevangen moet worden. Een flinke beperking dus. Totdat rond 1380 het haringkaken wordt uitgevonden. Hierbij wordt de vis al aan boord schoongemaakt en gezouten. Het wordt algemeen aanvaard dat Willem Beukelsz. uit Biervliet (circa 1350-1396) de uitvinder is van dit haringkaken.

Gevolgen

De introductie van het haringkaken heeft grote gevolgen voor de visserij. Met het zout wordt bederf van de vis tegengegaan. Dit schept grote mogelijkheden voor de vissers maar ook voor de handel. Voortaan kunnen vissers wekenlang van huis zijn en veel verder weg de vis vangen. Vanaf dit moment zijn Zeeuwse vissers dus ook te vinden bij de kust van Noorwegen en de Orkney- en Shetlandeilanden (boven Schotland).

Haringbuis

Tevens maakt deze vinding het mogelijk grotere schepen te gebruiken voor de visvangst. Begin 15e eeuw is dan ook de haringbuis of buisschip als scheepstype ontwikkeld. Dit schip is 'op kiel gebouwd' en heeft een breed werkdek voor het schoonmaken van de vis. In het ruim is genoeg plaats voor zowel een bemanning van veertien personen als vaten met zout en met gezouten (of gepekelde) haring. Maar ook de netten die gebruikt worden nemen veel plek in. Het zijn drijfnetten of 'vleten' van hennep, die als rechtopstaande schermen door het water getrokken worden en waarin de haringen met de kieuwen vasthaken. Via nettenpoorten worden de netten midscheeps opgetrokken.

Zout

Deze vorm van visserij betekent een grote economische impuls voor plaatsen als Brouwershaven, Zierikzee, Westenschouwen, Veere, Vlissingen, Zoutelande, Westkapelle en Domburg. Dit zijn voorname markten voor zowel vissers als handelaren. Eenmaal aan wal kan de overwegend in houten vaten verpakte gezouten vis immers gemakkelijk verhandeld worden. Daarmee bewijst het zout als conserveringsmiddel zijn waarde dubbel en dwars.
De vraag naar zout laat ook plaatsen als Tholen, Hulst, Reimerswaal, Zierikzee en Goes profiteren. In de omgeving van deze steden wordt het zout gewonnen uit het veen van onder de zeeklei (darinkdelven en selnering) .

Bloei

De haringvisserij kent zodoende een relatief snelle opkomst en bloei. Het brengt de Zeeuwen een aanzienlijke welvaart en rijkdom. Typerend voor deze economische activiteit zijn specialisatie, flinke omvang en ook doelmatigheid. Zo is er bijvoorbeeld sprake van zogenaamde 'ventjagers' of vistransportschepen die de haringbuizen regelmatig begeleiden op hun tochten over open zee. Het zijn speciale scheepjes die de gevangen en gezouten haring in vaatjes snel naar het vasteland (en afzetmarkt) kunnen brengen.

... en ondergang

Snel ook verloopt de ondergang van de haringvisserij na 1550. Allerlei politieke conflicten met oorlogsgeweld en toenemende kaapvaart tot gevolg maken het vissen 'ter zoute' dan een riskante aangelegenheid. Het aantal van rond de 200 haringbuizen in 1562 daalt dan ook in grote vaart als enkele jaren later de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) uitbreekt (1568).
De visserij onder de kust en op beschermde wateren neemt het vanaf nu weer grotendeels over. Alleen vanuit Zierikzee blijft de visserij ter zoute als specialisatie en op grote schaal nog enkele eeuwen bestaan. Dit betreft dan wel de kabeljauwvaart. Ook deze vis wordt net als haring op zee gezouten. Een andere naam voor gepekelde kabeljauw is labberdaan.

Vangstmethoden

Naast de eerder genoemde drijfnetten of vleten uit de haringvisserij worden voor de visvangst ook andere methoden toegepast. Bijvoorbeeld met lijnen waaraan haken, voorzien van aas, zijn bevestigd. Deze kunnen handmatig uit een boot worden neergelaten. Met een aan het eind verzwaarde lijn kan zo eenvoudig zelfs vanuit een roeiboot worden gevist. Schepen van waaruit dit op grotere schaal gebeurt worden ook wel 'hangers' genoemd: de lijnen hangen immers zo over boord. Zo worden allerlei soorten vis gevangen.

Hoekwant

Het principe van vissen met een lijn is echter al in een vroeg stadium naar een hoger niveau gebracht. Met name in de vorm van visserij met het zogenaamde hoekwant. Hierbij worden haken met stukjes aas aan lijntjes bevestigd. Deze lijntjes zijn vervolgens allen weer vastgemaakt aan een lange lijn of kabel, tot wel ruim 70 meter lang.
Wordt een samenstel van 150 van dergelijke lijnen met ankertjes uitgezet, dan heet dit een beug. Een getijde na het uitzetten ervan haalt de visser deze beug binnen. Behalve kabeljauw kan ook heilbot, tarbot, schelvis en rog tot de vangst behoren. Variaties in dikte van lijn en soort haak bepalen met name de soort vis die zal bijten.
Voor de visserij op schol zijn geen hoekwanten maar waarschijnlijk netten gebruikt. Met behulp van een zogenaamde zegen of 'gaand want' wordt de schol van de bodem de netten in gejaagd.

Platboomd

Ook voor het vissen met hoekwant ontstaat geleidelijk een gespecialiseerd schip: hoekschip, hoekboot of hoeker genaamd. Dit is evenals de andere visserschepen, maar met uitzondering van de haringbuis, een zogenaamd platboomd vaartuig (schip met een brede, nogal vlakke, bodem). Deze schepen van tot wel 25 meter lang en 6 meter breed kunnen vanwege deze bodem gemakkelijk aan de grond worden gezet in de getijdenhavens. Deze havens vallen bij laagtij immers plaatselijk (vrijwel) droog zodat schepen zonder platte bodem letterlijk omvallen. Ook zijn schepen met platte bodems goed te gebruiken in de vele ondiepe Zeeuwse wateren en vormen zandbanken veelal geen probleem.