Visserij
Visverwerking
De visserij is een oude bedrijfstak in Zeeland. Het binnenhalen van de vangst alleen is slechts een deel van de arbeid die hierbij komt kijken. Vrouwen houden zich voornamelijk bezig met het voorbereiden en verwerken van de vangst. Ze sorteren, maken vis schoon, repareren of maken de vangnetten en pellen garnalen. Ook de huis-aan-huisverkoop van vis behoort tot de werkzaamheden van de vrouwen.Export
Het garnalen pellen gebeurt rond 1900 niet alleen voor de regionale markt maar ook voor de export naar Londen. Deze garnalen worden vanaf Arnemuiden met de nachtboot naar Vlissingen vervoerd en vandaar geëxporteerd naar Engeland. Ook worden garnalen geconserveerd, waarna ze zelfs naar de Verenigde Staten worden geëxporteerd.
Arnemuidse visleursters steken een bruggetje over met hun waar in manden. Foto van circa 1910 (ZB, Beeldbank Zeeland) 
Arnemuidse visleursters bij de Vissershaven in Vlissingen. Foto van H. Defesche, 1959 (ZB, Beeldbank Zeeland)
Zie ook ons thema Visserij
Arnemuidsevissers laden garnalen uit. Foto van A.P. Maas, 22 augustus 1956 (ZB, Beeldbank Zeeland)
Garnalen pellen
Van de 448 gezinnen die Arnemuiden in 1910 telt, wordt er door 80 gezinnen garnalen gepeld. De helft van de vrouwen is analfabeet. De verdiensten bedragen 6 cent per pond in zowel Arnemuiden als Brouwershaven. Gemiddeld wordt 8 cent per uur verdiend.De Arnemuidse vrouwen venten de overtollige vis uit in de omgeving. Met twee zware manden hangend aan een juk lopen de vrouwen naar Vlissingen, Middelburg en Goes om hun waren te verkopen. Als het spoor van de trein en de tram er ligt, wordt het transport gemakkelijker. De visleursters gaan dan met de tram en de trein naar de vismarkt van Vlissingen of de markt in Middelburg of Goes.
Een oude visleurster vertelt:
'Garnalen verkochten we in 1925 voor ’n cent ’n potje. Er zat nog geen half ons in zo’n potje, want een kilo ongepelde garnalen verkocht je voor 35 cent. Van maandag tot en met donderdag gingen we vis uitleuren. Vrijdagmiddag hadden we thuis werk te doen. De garnalen gingen in de manden in ’t juk en die ventte je dan in ’n paar uur uit. Ieder had z’n eigen wijk en z’n eigen klantjes. We verkochten op bestelling ‘kietjes’ (gepelde garnalen). Je pelde ze de avond tevoren en die werden dan koel weggezet.'
Arnemuidse vrouwen pellen thuis garnalen. Foto van J. Midavaine, 1963 (ZB, Beeldbank Zeeland)
Oestervisserij
De oestercultuur levert de enige vorm van vrouwenarbeid waarbij de vrouwen ook op zee werken. Dat gebeurt met het uitzetten van de pannen op zee. Er worden namelijk dakpannen uitgezet in het zeewater. Hierop kunnen de oesterlarven zich hechten. Is dit gebeurt dan moeten de larven van de pannen worden afgestoken en opnieuw worden uitgezaaid op de oesterbanken.Dit werk gebeurt vaak met laag water, en dus ook vaak ’s nachts. In Yerseke is men dan ook allesbehalve blij met het verbod op nachtarbeid voor vrouwen in 1889. Gelukkig wordt dit opgeheven voor de maanden juni, juli en augustus. Vrouwen in de oestercultuur verdienen rond 1911 ongeveer tachtig cent tot een gulden per dag. Hiervoor moeten ze wel werkdagen van tien uur maken.
Vrouwen helpen bij het wassen van de oesters in Yerseke. Prentbriefkaart van circa 1915 (ZB, Beeldbank Zeeland)
Hierboven: de Yersekse Johanna Slimmens, gehuwd met Joost den Herder, is bezig met het uitladen van pannen waar de oesters nog afgestoken moeten worden. Prentbriefkaart van omstreeks 1890, collectie Van Oosten (ZB, Beeldbank Zeeland)
© Geschiedeniszeeland 2012