Een ramp van ongekende omvang voltrekt zich op 1 februari 1953. Onder invloed van een zware storm en springvloed breken vele dijken in Zuidwest-Nederland. Vooral de tweede, onverwacht hoge vloed later die dag leidt tot de dood van velen. Van hulpverlening is in het begin nog maar nauwelijks sprake. De omvang van de ramp komt pas enkele dagen later goed aan het licht.

Storm

 
Het is zaterdag 31 januari 1953. Een hevige noordwesterstorm raast over land en zee. Op zichzelf geen bijzondere reden tot ongerustheid. Wel maken deskundigen zich zorgen over het niveau van de komende vloedstand. Nog maar twee dagen geleden immers was het volle maan. De maanstand maakt de komende vloed tot een springvloed (springtij). Een storm uit het noordwesten versterkt de vloedwerking nog meer.

Waarschuwing

Even na zessen zaterdagavond weerklinkt via de radio vanuit Hilversum een waarschuwing van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) voor gevaarlijk hoog water.
In Zeeland merken verschillende mensen later die avond dat het water niet zakt. Rond half elf 's avonds moet het eb zijn: toch blijft het zeewater nog bijna op vloedhoogte staan! De noordwesterstorm stuwt het water van de Noordzee op. Dit voorkomt dat het water, zoals normaal bij eb, kan terugstromen. Dat belooft niet veel goeds. Het is een teken dat een stormvloed nadert.

Slapen

Tot 12 uur 's nachts wordt de stormwaarschuwing herhaald. Na 12 uur zendt de radio niet meer uit tot 8 uur 's morgens. Enkele gewaarschuwde mensen ondernemen (kleinschalige) voorzorgsmaatregelen. De meeste Zeeuwen gaan echter gewoon slapen. Ze vertrouwen op de dijken en voelen zich veilig. Sinds de laatste grote watersnoodramp in 1911 zijn er verschillende stormvloeden geweest. Deze hebben geen (grote) schade aangericht en niet tot overstromingen geleid. Sommigen beroepen zich ook op een oude volkswijsheid: als de eb niet komt, valt de vloed erop meestal wel mee...

Nooit eerder

's Nachts blijft het zwaar stormen. De wind uit het noord-noordwesten trekt zelfs nog aan tot windkracht 12, orkaankracht. Langs de kust treden windstoten op tot wel 140 kilometer per uur. Het zeewater blijft die zaterdagnacht ook maar stijgen. Door de gebundelde kracht van storm, hoogwater en springtij stijgt dit water tot hoogten die nog nooit eerder zijn waargenomen. Nog ruimschoots voor de verwachte vloed van 5 uur die nacht gaat het mis. Het opgestuwde water slaat rond 2 uur voor het eerst over dijken en vloedplanken. Een uur later breken de eerste dijken.

De eerste

Hoewel de wind er niet recht op staat, zijn het toch vooral polderdijken aan de zuid- en oostzijde van de eilanden die als eerste overlopen. Ver landinwaarts is het water in de zeearmen door vloed en wind immers hoog opgestuwd. Hier ook liggen de lagere en slechter onderhouden dijken. Bij Kruiningen, Kortgene en Oude Tonge breken de dijken als eerste. Bij Stavenisse breken kort na elkaar verschillende dijken. Over grote lengte worden verschillende dijken beschadigd. Ook bij Fijnaart, Heijningen en Willemstad in Noord-Brabant houden de dijken het niet. In de Zuid-Hollandse Hoeksche Waard breken dijken bij 's-Gravendeel, Numansdorp en Strijen.

Te veel

Rond half 4 in die vroege ochtend van 1 februari 1953 bereikt het water de hoogste stand (455 centimeter boven NAP). Het komt tot wel drie meter boven het normale vloedpeil. Voor veel dijken is dit te veel en zodoende vinden er op tientallen plaatsen doorbraken plaats. In Zuid-Holland worden de eilanden Goeree-Overflakkee, Putten en de Hoeksche Waard getroffen. Goeree-Overflakkee komt bijna helemaal onder water te staan. Voor Zeeland zijn het vooral Schouwen-Duiveland, Sint-Philipsland, Tholen en delen van Noord- en Zuid-Beveland waar het zeewater de polders instroomt. Op het duingebied op de kop van Schouwen en enkele polders bij Zonnemaire na, overstroomt Schouwen-Duiveland vrijwel volledig. Ook op Walcheren en in Zeeuws-Vlaanderen breken enkele dijken door. Vele mensen worden verrast in hun slaap.

Vlucht

Op al die plaatsen waar dijken dreigen te breken of het water komt binnenstromen slaan mensen op de vlucht. Ze gaan naar het dorp, een dijk, de zolder van het huis of zelfs naar het dak. Als het maar een hoger gelegen plaats is. Angstig en onzeker wacht men daar op de dingen die gaan komen. Machteloos moet men toezien als de wereld om hen heen door het water wordt verzwolgen.

Geluk

Soms is er sprake van geluk en blijft mensen erger bespaard deze nacht. Zo brengt in Colijnsplaat een schip redding. Een aantal mannen proberen daar wanhopig de vloedplanken en steunbeer, die door het hoge water dreigen te bezwijken, tegen te houden. Een door de storm losgeslagen binnenschip komt wel heel erg toevallig als golfbreker voor de coupure terecht en behoedt zo Colijnsplaat voor een overstroming. Deze gebeurtenis staat bekend als het Wonder van Colijnsplaat en is onderwerp van menig boek.
Ook op een andere plaats loopt het goed af. De dijk tussen Schiedam en Gouda langs de Hollandse IJssel in Zuid-Holland heeft het zwaar te verduren. Voor de zwakste plek weet men een binnenvaartschip te plaatsen. Het is op het nippertje. Vele duizenden mensen blijft zodoende een ramp bespaard.

Zondagochtend 1 februari 1953

Op zondag verschijnen er geen kranten. Er is dan ook niemand die de eerste berichten over de ramp vanuit Zwijndrecht en Willemstad aan de redacties leest. Alleen bij de Radionieuwsdienst van het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) wordt normaal gewerkt. Vanaf 4 uur die ochtend komen daar gestaag berichten en mededelingen binnen. Een beeld begint zich te vormen. In de eerste nieuwsberichten van de dag wordt melding gemaakt van een noodtoestand.

Reddingsacties

Met het dalen van het water die zondagochtend komen de eerste kleinschalige reddingsacties op gang, met name aan de randen van het rampgebied. Particulieren verlenen hier, waar mogelijk, hulp. Met bootjes haalt men mensen uit hun huizen en brengt ze in veiligheid. Op verschillende plaatsen zijn het dus juist gewone burgers en niet de autoriteiten die hulp verlenen.
Afgesneden van de buitenwereld, soms gewoonweg onbekwaam of in afwachting van instructies 'van boven', laten deze autoriteiten het op veel plekken afweten.

Tweede vloed

Hoewel het water in de ochtend daalt is de ebstand van zondagmiddag 1 februari nog steeds hoger dan de normale vloedstand. Later die dag komt het water opnieuw aanzetten. De opkomende vloed leidt wederom tot een schrikbarend hoog waterpeil.
Vele mensen kunnen, opnieuw, niet anders dan vluchten naar een zo hoog mogelijke plek. In veel gevallen is dat de zolder of het dak van hun huis. Het ergste leek voorbij die zondagochtend, maar deze nieuwe verraderlijke aanval door het water blijkt nog dodelijker...

Slachtoffers

Velen verdrinken, anderen drijven op stukken dak of vastgeklemd aan wrakhout over het water. Sommigen sterven tijdens verwoede pogingen anderen te redden. Het zoute water doodt ongeacht leeftijd of geslacht. Wanneer het tegen vijven donker wordt, begint een tweede onzekere nacht voor duizenden mensen. Ze zitten als ratten in een val, zich aan elkaar vastklampend op een dijk, op daken of zolders. Als ze geluk hebben halen ze de volgende dag.
In totaal verliezen in Nederland 1836 mensen het leven vanwege de gebeurtenissen op deze rampzalige februaridag. De meeste slachtoffers vallen in de provincies Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant. Ook elders komen echter mensen om het leven zoals op Texel.

Overzicht en hulp

Hulp van buitenaf is er zoals gezegd nog maar weinig op deze zondag. Er is bij de autoriteiten geen enkel overzicht over de omvang van deze ramp. Dat zowel Goeree-Overflakkee als Schouwen-Duiveland en Tholen bijna helemaal onder water staan, is zo goed als onbekend. Pas vanaf maandag 2 februari komen grootschalige en massale hulpacties op gang. In de dagen daarop volgt ook uitgebreide internationale hulp. Later die week wordt pas echt goed duidelijk wat deze ramp teweeg heeft gebracht.