Zeeuwen en Amerika in 17e en 18e eeuw

De eerste Zeeuw die persoonlijk iets met Amerika te maken krijgt is Adolf van Bourgondië, heer van Veere. Hij krijgt het eiland Cozumel, gelegen voor de Mexicaanse kust bij Yucatán, cadeau. Het duurt overigens even voordat hij zijn cadeau kan bekijken. Pas in 1527 heeft hij genoeg middelen om twee galjoenen uit te rusten om het eiland te bezoeken. Inmiddels is dan echter het politieke tij gekeerd en is de steun van het Spaanse hof voor deze onderneming verdwenen. De schepen keren terug van hun reis, zonder het bezit gezien te hebben. Daarna wordt het in Zeeland weer stil rond Amerika.

Ontdekkingsreis

In april 1609 stuurt de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) de Engelse kapitein Henry Hudson op reis om een doorgang naar Azië te vinden. Hudson vertrekt, probeert het via de Noordpool, maar stuit op ondoordringbaar ijs. Gedwongen door zijn bemanning koerst hij daarom naar het zuiden, langs de Amerikaanse oostkust. De geleerden denken in die tijd nog dat de aarde veel kleiner is. En dat Noord-Amerika maar een smalle landstrook is, waarachter een route naar Azië ligt. Begin september bereikt Hudson een rivier vlakbij het eiland Manhattan.
Terug in Nederland vertelt hij de bewindvoerders van de VOC over de prachtige haven en de vruchtbare grond die hij gevonden heeft. Een paar jaar later, in 1614, wordt fort Nassau gebouwd en komen de eerste 'coloniërs' ofwel kolonisten aan.
Fantasieportret van Henry Hudson (uit: Cyclopaedia of Universal History, 1885)
Replica van Henry Hudson's Halve Maen. Foto uit 1909 van Stereo Travel Co. (Library of Congress)
Replica van Henry Hudson's Halve Maen. Foto uit 1909 van Stereo Travel Co. (Library of Congress)
Boven: fantasieportret van Henry Hudson (uit: Cyclopaedia of Universal History, 1885; bron: nl.wikipedia)




Links: replica van Henry Hudson's Halve Maen. Foto uit 1909 Stereo Travel Co. (Library of Congress)

Zuid-Amerika, slavernij

Veel contact is er in die tijd nog niet tussen Zeeland en Noord-Amerika. Wel met Zuid-Amerika. De kolonies Essequibo en Demerary (Brits-Guiana) zijn tot 1771 het domein van Zeeuwse handelaren en plantagehouders. Tussen deze koloniën en Noord-Amerika is veel handel: in hout, melasse en rum. Ook de slavenhandel brengt Zeeuwen in contact met Amerikanen. Naast de West-Indische Compagnie en lorrendraaiers (= smokkelaars die zich bezig houden met illegale slavenhandel) maakt de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) alleen al 113 tochten of driehoeksreizen tussen 1732 en 1807, waarbij grote aantallen slaven uit West-Afrika naar vooral Zuid-Amerika worden vervoerd.



Zie ook het thema Slavernij, met meer informatie over de rol van Zeeuwen en de slavenhandel, 'handelsgoederen', driehoeksreizen, MCC, enzovoort.
In groen gemarkeerd is de waarschijnlijke locatie van 'Het Tabaksland' in Veere. Uit de bronnen is niet op te maken waar het precies ligt (kaart: maps.google.nl)
In groen gemarkeerd is de waarschijnlijke locatie van 'Het Tabaksland' in Veere. Uit de bronnen is niet op te maken waar het precies ligt (kaart: maps.google.nl)

Tabak

Rond 1610 wordt er in Veere op 'Het Tabaksland' geëxperimenteerd met de teelt van tabak. Tabakstelers uit Veere worden daarom gevraagd om ook tabak in de Nederlandse kolonies te verbouwen. Middelburg wordt vervolgens de eerste invoerhaven voor tabak uit (de toenmalige Britse kolonie) Virginia. Tabak blijft een verbindingslijn. Schotse handelaren met belangen in plantages in de Amerikaanse staat South Carolina voeren lange tijd handel met Veere. Tot op de dag van vandaag liggen in deze staat nog twee tabaksplantages met de namen 'Campvere' (de oude naam voor Veere) en 'Middelburg'.



Meer over de Campveerse Toren (en Veere) in ons thema De Campveerse Toren
Kaartje van de Verenigde Staten met locaties van genoemde plaatsen en staten. 1 (blauwe stip) = plaats van Nieuw Amsterdam en Manhattan; 2 = New York (staat); 3 = Virginia en West Virginia (staten); 4 = South Carolina (staat); 5 = Michigan (staat)
Kaartje van de Verenigde Staten met locaties van genoemde plaatsen en staten. 1 (blauwe stip) = plaats van Nieuw Amsterdam en Manhattan; 2 = New York (staat); 3 = Virginia en West Virginia (staten); 4 = South Carolina (staat); 5 = Michigan (staat)

Kaartje van de Verenigde Staten met locaties van genoemde plaatsen en staten.
1 (blauwe stip) = plaats van Nieuw Amsterdam en Manhattan;
2 = New York (staat);
3 = Virginia en West Virginia (staten);
4 = South Carolina (staat);
5 = Michigan (staat), populaire bestemming voor Zeeuwse emigranten

Nieuw Amsterdam

Na de vestiging van de eerste kolonisten in 1614 volgt in 1625 ook de stichting van Fort Amsterdam op het eiland Manhattan. Dit Nieuw Amsterdam, gelegen in de provincie Nieuw Nederland, dient vooral als centrale plaats van waaruit de bonthandel (vooral bestaand uit bevervellen) zich moet ontwikkelen. De kolonie groeit uit tot de grootste Nederlandse koloniale nederzetting in Noord-Amerika. In 1653 ontvangt het zelfs stadsrechten.

Herovering

In 1664 wordt Nieuw Amsterdam door de Engelsen veroverd tijdens de Tweede Engelse Oorlog (1665-1667) en omgedoopt tot New York. Tijdens de Derde Engelse Oorlog (1672-1674) wordt de kolonie heroverd door de Zeeuwse kapitein en latere vice-admiraal, Cornelis Evertsen de Jongste. Hoewel Evertsen in 1672 met zes schepen vertrekt met de opdracht Sint-Helena te veroveren, zorgen omstandigheden ervoor dat hij samen met een eskader van de Amsterdamse Admiraliteit New York in 1673 weer in handen krijgt. Hij hernoemt de stad tot Nieuw Oranje. Veertien maanden later geeft de Republiek de kolonie weer terug aan Engeland, in ruil voor Suriname.

Taal en kerk

Archibald Laidlie (1727-1779) staat als Schotse predikant van de Engelse gemeente tussen 1759 en 1763 in de Vlissingse Sint Jacobskerk. In 1763 wordt hij door de Reformed Protestant Dutch Church in New York beroepen als haar eerste Engelstalige predikant. Hij vertaalt de samenvatting van de calvinistische geloofsleer, de Heidelbergse Catechismus, in het Engels. Hiermee zorgt hij in deze kerk voor de overgang van diensten in het Nederlands naar het Engels, honderd jaar nadat Nieuw Amsterdam New York is geworden (1764).
Portret van Cornelis Evertsen de Jongste, op postzegel uit 1943-44 (Beeldbank Zeeland)
Cornelis Evertsen de Jongste (1642-1607), op een postzegel uit de periode 1943-1944 (Beeldbank Zeeland; foto: W. Helm)


Creative Commons Licentie