Spaarnwoude of Zoutelande

Hans Brinker, of, De zilveren schaatsen van Mary Mapes Dodge speelt in Noord-Holland. Het monument voor Brinker staat dan ook in de nabijheid van Haarlem. In Spaarndam bij de Woerdersluis. Toch klopt er iets niet aan deze Hollandse jongen.

Als het boek in 1865 is uitgegeven door O’Kane in New York, zet de uitgever voor de tweede druk een illustrator aan het werk. Louis Rhead wordt naar Nederland gestuurd om daar folklore vast te leggen. De tekeningen die hij maakt moeten de Amerikaanse jeugd het clichébeeld over ons land laten zien. Waarheidsgetrouw, maar wel met een nostalgische blik. Zo treft Rhead het dorpje Zoutelande aan. Typisch Nederlands, aan de voet van de duinen beschermd tegen het water, met de kenmerkende kerk daar pal achter. Rhead situeert ‘Hans Brinker’ met zijn duim in het duin, daar waar nu het Duinstraatje is.

Hans Brinker of?

De avonturen over Hans Brinker worden toegelicht met andere verhalen die niet over Hans Brinker zelf gaan. De heldendaad van het jongetje met zijn vinger in de dijk treffen we aan in een dergelijk toelichtend verhaal.

Dit jongetje woont in de buurt van Haarlem. Op een dag - wanneer dat was vertelt Dodge ons niet - wordt hij op pad gestuurd om een alleenwonende vriend van de familie pannenkoeken te brengen. Op de terugweg merkt hij dat het opeens snel donker wordt en dat een zware regenbui het water buiten de dijk snel doet wassen. Dan ziet hij een gat in de dijk waar het water doorheen sijpelt. Omdat zijn vader sluiswachter is, kent de achtjarige held van het verhaal het gevaar van een dijkdoorbraak. Hij weet dat een klein gat in de dijk snel groter kan worden en daarom houdt hij het water tegen door er zijn vinger in te stoppen. Verkleumd door kou en nat van de regen moet hij urenlang wachten tot er iemand komt om hem te helpen.

In het boek van Dodge is de jongen met zijn vinger in de dijk een naamloze held. Pas later is ook dit avontuur, ten onrechte, toegeschreven aan de titelheld van het kinderboek. Het gaat dus eigenlijk om twee mythes: de heldendaad is een verzonnen kinderverhaal en wordt, volgens het oorspronkelijke boek, niet verricht door Hans Brinker. In de tekst onder het Spaarndamse beeld tref je zijn naam daarom niet aan.

Zeeuw of Hollander?

Is die jongen met zijn duim in de dijk nu een Hollander of een Zeeuw?
Volgens de tekst van Dodge een Hollander, maar volgens Rhead een Zoutelandse jongen.
Laten wij ons maar bij de illustrator aansluiten: het is een Zeeuw.