De Zeeuwse Canon - vensters 1-10

Hieronder staan de eerste tien onderwerpen van de Zeeuwse canon. Met de verwijzingen rechts of met gewoonweg 'bladeren' bereikt u andere pagina's met ook telkens tien onderwerpen. In totaal zijn er dus 50 onderwerpen die als het ware vensters vormen, waardoor het Zeeuwse verleden gezien kan worden.

Sporen van de oudste inwoners van Zeeland dateren van 11.000 tot 10.000 voor Christus. Deze zijn aangetroffen bij Axel. In het Land van Saeftinge zijn sporen gevonden van de oudste permanente vestiging van mensen in de provincie. Deze dateren van rond 4000 voor Christus. Eerst trekken jagers en verzamelaars door het landschap, later vestigen zich vissers en weer later landbouwers. Door invloeden van natuur, bewoning en ingrepen van de mens krijgt het landschap vorm.

De Romeinen vestigen zich op diverse plekken in Zeeland. In Aardenburg wordt rond het jaar 180 een castellum opgericht. Het is een rechthoekige legerplaats die wordt omringd door een hoge muur, voorzien van ronde torens en een gracht. Bij Domburg en Colijnsplaat ontstaan Romeinse handelsplaatsen. Altaarstenen van Nehalennia, de Romeins/inheemse beschermgodin van de handelsvaart, duiken in de loop der eeuwen op. Kooplieden brengen deze stenen als dankoffer voor een behouden reis naar een Nehalenniatempel. Eén daarvan heeft bij Colijnsplaat gestaan welke nu is herbouwd.

Zie ook het thema Nehalennia

De uit Engeland afkomstige priester Willibrord komt eind 7e eeuw aan land in de omgeving van Westkapelle. Bij Zoutelande zou hij omstreeks 690 een waterbron hebben geslagen. Aan deze gebeurtenis herinnert de huidige Willibrordusput. Willibrord brengt het christelijk geloof naar Zeeland en wordt in 695 gewijd als eerste bisschop van Utrecht.

In de 9e eeuw bedreigen groepen Vikingen met roofovervallen vanuit zee de kust van West-Europa. Om zich hiertegen te beschermen bouwen de bewoners op verschillende plekken in Zeeland ringwalburgen, waarbinnen ze zich in veiligheid kunnen brengen. Later gaat men er ook wonen. Plaatsnamen als Domburg, Burgh, Middelburg, Oostburg en Souburg herinneren daaraan. In Burgh is de plek van de oorspronkelijke, laat 9e-eeuwse ringwalburg nog duidelijk in het landschap te zien. Een deel van de wal met palissade en doorgang aan de westzijde is gereconstrueerd.

Zie ook de pagina Aarden Wal, Oost-Souburg in het thema Vechtend Zeeland en de pagina Burgh: ringwaldorp in het thema Dorpsvormen

Vanaf de 9e tot en met de 12e eeuw, vóór de grote bedijkingen, wapenen vele bewoners van Zeeland zich tegen het water door het oprichten van woonterpen. Sommige van deze bergjes worden later, vanaf ongeveer 1000, verhoogd tot mottes of kasteelbergjes, in het spraakgebruik vliedbergen genoemd. Bij Wemeldinge ligt de hoogste vliedberg: een met bomen beplante terp van twaalf meter hoogte. Na de overstroming van 1134 wordt de eerste dijk tussen Wemeldinge en ’s-Heer Arendskerke aangelegd. De vliedberg verliest zijn oorspronkelijke functie.

Zie ook de pagina Aarden heuvels Baarsdorp van het thema Vechtend Zeeland

In de 12e eeuw vestigen zich geestelijken in Zeeland. Er worden kloosters en parochies gesticht. De Sint Baafskerk van Aardenburg wordt in 966 gesticht, de Middelburgse abdij in 1123, de duinenabdij van Hulsterambacht in 1196 en de basiliek van Hulst in 1200. De abdij van Middelburg wordt gesticht door de kloosterorde van de Norbertijnen. Zij blijven er tot 1575. Daarna vestigt zich er het wereldlijk gezag. Vanuit de kloosters, parochies en abdijen komt het eerste bestuurlijk gezag over het gewest.

Een belangrijk deel van de Zeeuwse middeleeuwse geschiedenis is bekend geworden door de schrijver Melis Stoke (circa 1235 - circa 1305). Deze verblijft aan het hof van de Hollandse graven in Den Haag en tekent in zijn Rijmkroniek onder meer het beleg bij Zierikzee in 1304 op.
Een meer literair middeleeuws handschrift is het gedicht Van den Vos Reynaerde.
Het gedicht is in de 13e eeuw geschreven door een geestelijke uit Gent en speelt zich af in Vlaanderen. In het gedicht wordt het land van Hulst genoemd en die stad heeft dan ook Reynaart de Vos met een standbeeld vereerd.
Het oudste bewaard gebleven Zeeuwse handschrift gaat over de stichting van de parochiekerk in Hoogelande en dateert uit de 12e eeuw.

Belangrijke economische pijlers in de late middeleeuwen (1200-1500) zijn de moernering en de selnering. Moernering is de winning van turf voor brandstof. In het natte en koude Zeeuwse land is deze zelfgewonnen, goedkope brandstof zeer welkom. Selnering is de winning van zout uit veen. Zout is belangrijk voor de conservering van vis en ander voedsel.
Zout en turf worden vooral gewonnen bij Zierikzee, Tholen, Yerseke, Goes en in diverse plaatsen in Zeeuws-Vlaanderen. In 1515 verbiedt Karel V de moer- en selnering in het laaggelegen Zeeland vanwege het gevaar van overstroming. Het duurt echter nog meer dan een eeuw voordat het vrijwel geheel is uitgebannen.

Vanaf ongeveer 1200 worden in Zeeland de eerste donjons (versterkte woontorens) en kastelen gebouwd, veelal op mottes of kasteelbergen. Dit gebeurt onder andere in Renesse (slot Moermond), Domburg (kasteel Westhove), Veere (kasteel Sandenburg), Souburg en Baarland. Deze versterkingen worden bewoond door edelen en ambachtsheren. In hun donjons en kastelen kunnen zij ook de inwoners van het omringende gebied bescherming bieden. Het oorspronkelijke slot Moermond wordt kort na 1229 gebouwd. Het huidige slot is in het begin van de 16e eeuw gebouwd.

In de 12e eeuw komen enkele steden in Zeeuws-Vlaanderen tot grote economische bloei als zich er vertegenwoordigingen van Duitse Hanzesteden vestigen. Dat geldt bijvoorbeeld voor Biervliet, Hulst en Axel, die allen stadsrechten krijgen. In deze periode ontstaan de eerste bestuursvormen op het terrein van de waterstaatsorganisatie, de latere waterschappen. De Keur van de Vier Ambachten uit 1242 regelt een dergelijke bestuursvorm. Het origineel is verloren gegaan, maar een 15e-eeuws afschrift is bewaard gebleven.

Naar de andere vensters:
11-20   /   21-30   /   31-40   /   41-50