De Zeeuwse Canon - vensters 31-40

Op deze pagina staan de onderwerpen ofwel vensters 31 tot en met 40 van de Zeeuwse canon. Met de verwijzingen rechts of met gewoonweg 'bladeren' bereikt u andere pagina's met ook telkens tien onderwerpen. In totaal zijn er dus 50 onderwerpen die als het ware vensters vormen, waardoor het Zeeuwse verleden gezien kan worden.

Regenten ontvluchten in de 17e eeuw de drukke en stinkende steden en vestigen zich gedurende de zomermaanden in buitenverblijven. Deze aanvankelijk kleine boerderijen of huizen worden in de loop van de 17e en 18e eeuw omgebouwd tot classicistische bouwwerken met grote, onder architectuur aangelegde tuinen. Door zijn vele buitenhuizen met tuinen wordt het eiland Walcheren de Tuin van Zeeland genoemd.
Eén van de fraaie, nog bestaande buitenhuizen is Toorenvliedt bij Middelburg, dat in 1726 zijn huidige vorm krijgt. Daar verblijft begin 20e eeuw de historicus Johan Huizinga (1872-1945) met zijn vrouw Mary Schorer (1877-1914). Hij werkt er onder meer aan zijn beroemde Herfsttij der Middeleeuwen.

Zie ook het thema Buitenplaatsen op Walcheren

De zwarte bladzijde in de Zeeuwse geschiedenis is de slavenhandel. De kamer Zeeland van de West-Indische Compagnie (WIC), vele particuliere en illegale slavenreders en vooral ook de Middelburgsche Commercie Compagnie (MCC) houden zich hiermee bezig.
De MCC begint hiermee in 1730, na het verlopen van het octrooi van de WIC. In totaal onderneemt de MCC 113 reizen van Afrika naar Amerika. De omstandigheden aan boord zijn onmenselijk. Het sterftecijfer onder de slaven die door de MCC worden vervoerd, is met ongeveer 11% schrikbarend hoog. Ter herinnering aan deze zwarte bladzijde in de geschiedenis is in 2005 het slavernijmonument in Middelburg opgericht.

Zie ook het thema Slavernij

In Zeeland vindt in de 18e en de 19e eeuw een tegen de landelijke tendens ingaande migratiebeweging plaats. De stedelijke bevolking trekt naar het platteland. Daar worden de talloze buitenhuizen ontmanteld en veranderd in grote boerderijen. De uit de steden afkomstige bevolking vindt werk in de landbouw en de houten zwartgeverfde Zeeuwse schuur met witte belijning wordt een beeldbepalend element in het Zeeuwse cultuurlandschap.

Het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen is een van de oudste natuurwetenschappelijke gezelschappen van Nederland. De oprichting vindt plaats in 1769. Een bekend lid is Jona Willem te Water (1740-1822) theoloog en hoogleraar wijsbegeerte en geschiedenis. Het Genootschap houdt zich bezig met het aanleggen van verzamelingen, wetenschappelijk onderzoek, proeven en het geven van onderwijs. Daarnaast bestaat van 1785 tot 1887 het Natuurkundig Genootschap der Dames, dat de eerste vrouwelijke natuurkundige vereniging in Nederland is. In dezelfde tijd (1758) verschijnt één van de oudste nog bestaande kranten van Nederland: de Middelburgsche Courant, die later zal overgaan in de Provinciale Zeeuwse Courant (PZC).

In de jaren tachtig van de 18e eeuw ontstaat de hervormingsbeweging van de patriotten. Zij laten zich inspireren door de filosofische ideeën uit Frankrijk. De patriotten botsen met de prinsgezinde beweging van de orangisten, wat leidt tot spanningen en oproer. In 1787 leidt dat tot een plundertocht. Orangisten plunderen huizen van bekende patriotten. Onder andere het huis van de vermogende Nicolaas Lambrechtsen (1752-1823) in Vlissingen is doelwit. De bewoners zoeken elders in de provincie een goed heenkomen.

De Franse inval heeft voor Zeeland verstrekkende bestuurlijke gevolgen. Het decimale stelsel en het kadaster worden ingevoerd. In Zeeuws-Vlaanderen wordt de burgerlijke stand ingevoerd. Het gebied wordt bij Frankrijk ingelijfd. In 1794 bombarderen de Fransen Sluis. Vlissingen wordt in 1809 door de Engelsen gebombardeerd. Zij wagen een invasie, maar hun door moeraskoorts geteisterde bataljons moeten zich noodgedwongen terugtrekken. De Axelse Pieter Paulus (1754-1796) wordt in 1796 benoemd tot eerste president van de Nationale Vergadering. Bij zijn aanstelling loopt hij echter een dusdanige kou op, dat hij er aan bezwijkt.

In 1830 vallen de Belgen Zeeuws-Vlaanderen binnen. Joseph Ledel (1779-1835) voert als commandant succesvol de Nederlandse troepen aan in de Slag bij Kapitale Dam bij Oostburg. De matroos Jacob Hobein verwerft nationale roem door in de buurt van Philippine de Nederlandse vlag van een gestrande sloep uit handen van de Belgen te redden.
De staatsgrens wordt vastgesteld en de Scheldekwestie komt tot een eind als tijdens de vredesconferentie te Londen (1839) wordt bepaald dat de Belgen ook vanuit Vlissingen mogen beloodsen.

De aardappelziekte, de landbouwcrisis en de religieuze onderdrukking halverwege de 19e eeuw vormen de reden voor de emigratie van vele Zeeuwen naar de Verenigde Staten. Tussen 1840 en 1920 vertrekken er ongeveer 32.000 Zeeuwen. Ze vestigen zich veelal in de Noordoostelijke staten rond Lake Michigan. Eén van de bekendste nederzettingen daar is het dorp Zeeland, gesticht in 1847. De meeste Zeeuwen pakken daar hun oude beroep weer op.

Zie ook het thema Emigratie in de 19e eeuw

In de 19e en het begin van de 20e eeuw brengt Zeeland enkele wereldberoemde wetenschappers voort.
J.H. van Dale (1828-1872), een onderwijzer uit Sluis, legt in 1864 de basis voor het bekende woordenboek der Nederlandse taal. Dit is nog steeds het standaardwerk voor bedrijfsleven en onderwijs.
Pieter Zeeman (1865-1943) vindt het zogenaamde 'zeemaneffect' (ontdekking elektronen) uit, Johannis de Rijke (1842-1913) bouwt in Japan waterstaatkundige meesterwerken en Buys Ballot (1817-1890) verwerft internationale faam als natuur- en scheikundige en meteoroloog. Hij wordt de eerste directeur van het door hem opgerichte (Koninklijk) Nederlands Meteorologisch Instituut.

Zie ook thema Johannis de Rijke

Met enkele grote infrastructurele werken hoopt de overheid in de 19e eeuw de Zeeuwse economie uit het slop te krijgen. Voorbeelden zijn de aanleg van het Kanaal door Walcheren, het Kanaal Gent-Terneuzen en het kanaal van Sluis naar Brugge, de afdamming van de Kreekrak en het Sloe en de aanleg van de spoorlijn van Bergen op Zoom naar Vlissingen. Tal van veerdiensten onderhouden de verbinding tussen de verschillende eilanden, maar zijn eind 20e eeuw bijna alle vervangen door verbeterde wegverbindingen.

Bekijk ook het thema Kanaal en spoorweg op Walcheren

Naar de andere vensters:
1-10   /   11-20   /   21-30   /   41-50