Paaseiland

Paaseiland ligt erg afgelegen. Het vaste land van Zuid-Amerika ligt op ruim 3.700 kilometer afstand naar het oosten. Zo ver is het dus ook naar Chili, het land waartoe Paaseiland behoort sinds 1888. Op ruim 2.000 kilometer van Paaseiland ligt pas het dichtstbijzijnde bewoonde eiland, Pitcairn.

Paaseiland. Uitsnede uit de kaart van de reis van Jacob Roggeveen (Bijlage bij: Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, Archief. Vroegere en latere mededeelingen voornamelijk in betrekking tot Zeeland, 1911)

Het oppervlak van Paaseiland bedraagt ruim 160 vierkante kilometer. Vergeleken met het grote oppervlak aan lege oceaan eromheen is het een klein eiland. Het eiland is driehoekig van vorm. Enkele oude vulkanen zijn tevens de hoogste punten op het eiland. Het eiland is echter nergens hoger dan 500 meter boven zeeniveau. Met een subtropisch klimaat bedraagt de jaarlijks gemiddelde temperatuur ongeveer 20 graden. Hanga Roa (of Hangaroa) is tegenwoordig het enige stadje op het eiland. Op Paaseiland wonen nu ongeveer 3.800 mensen. De voertaal is Spaans.

Rapa Nui

Paaseiland is de naam die het eiland draagt sinds de ontdekking in 1722. In 1770 doen de Spanjaarden een poging om de naam te veranderen in Isla San Carlos. Toch blijft Jacob Roggeveen's naam, Paaseiland, ook later gehandhaafd, natuurlijk wel omgezet naar de diverse talen. Zo heet het Isla de Pascua (Spaans), Easter Island (Engelstalig) en Île de Pâques (Frans). De bewoners van de Stille Oceaan noemen het Paaseiland "Rapa Nui", ofwel 'grote plaats'. Inwoners van het eiland zelf gebruikten en gebruiken de naam "Te Pito o Te Henua". Vrij vertaald betekent dit 'de navel van de wereld'.

Na het bezoek van Jacob Roggeveen gaan er 48 jaren voorbij voordat andere Europeanen het eiland weer bezoeken. Een Spaanse expeditie onder leiding van Don Felipe González de Haedo doet het eiland aan in 1770. Op 13 maart 1774 komt de beroemde Engelse ontdekkingsreiziger James Cook op Paaseiland. Daarna volgen expedities van de Fransen (La Pérouse in 1786) en de Engelsen (Bishop in 1795).
De bezoeken van vreemden vanaf de 19e eeuw hebben voor de Paaseilanders overwegend slechte gevolgen. Regelmatig komen er dan namelijk walvisvaarders aan land die zich vreselijk misdragen. De ziekten, waaronder geslachtsziekten, die ze meebrengen doden vele Paaseilanders. Zo hebben de bewoners van het eiland tegen een ziekte als de waterpokken geen weerstand. En dan komen er nog slavendrijvers...

Slavendrijvers

Vanaf 1804 komen slavenhandelaren naar Paaseiland om er slaven te ronselen. In 1862 leidt dit tot een regelrechte ramp. Slavendrijvers uit Peru nemen dan het grootste deel van de bevolking als slaaf gevangen. Ze brengen ze naar Zuid-Amerika. Daar worden ze verkocht en moeten ze slavenarbeid verrichten bij de winning van guano . Daarbij komen velen van hen om het leven. In het jaar 1872 zijn er nog maar 111 eilandbewoners overgebleven. De cultuur van de eilandbewoners gaat met dit alles grotendeels verloren.

Paaseiland heeft, naast een bijzondere naam natuurlijk, nog iets zeer opvallends. Het zijn de grote beelden van soms wel negen meter hoog. Het zijn monolieten, gemaakt uit één stuk vulkanisch gesteente. De beelden zijn er mede oorzaak van dat het eiland zo beroemd is: ze geven het eiland iets mysterieus.
De naam van deze monolieten is 'moai'. Er zijn bijna 1.000 van deze grote en zware moai aanwezig op het eiland. Weinig van deze beelden staan nog op hun oorspronkelijke plaats. De meesten zijn opnieuw recht overeind gezet. Veel van de moai liggen nog op de plaats waar ze honderden jaren geleden uit de rotsen zijn gehakt. Een aantal van hen heeft (opnieuw) een ronde, stenen hoed op het hoofd.

Bij Tongariki staan 15 enorme moai op een rij (oktober 2008)

De moai stellen mensachtige figuren voor. Dit zijn echter geen voorouders of goden. Moai zijn een gestileerde weergave van een in het verleden op het eiland geaccepteerd symbool van eenheid. In het sociale en economische leven van de Paaseilanders spelen ze lange tijd een centrale rol. De moai staan voor macht, afkomst, status, traditie en goddelijke krachten. Rond het jaar 1000 zijn de eilandbewoners begonnen met het oprichten van moai.
De stamvaders of familie oudsten zijn de opdrachtgevers voor het maken ervan. In het hakken van moai uit de rotsen en het beeldhouwen zitten veel tijd en vakmanschap. Zowel maken als neerzetten van de beelden gaan gepaard met uitgebreide rituelen. Het maken van een beeld is dus een behoorlijke investering, maar levert na voltooiing bevestiging van eenheid, kracht èn macht.

Spierkracht

Over het verplaatsen van deze vaak enorme monolieten zijn wetenschappers het nog niet eens. De moai worden immers gehakt uit gesteente van een vulkaan in het binnenland maar uiteindelijk geplaatst aan de kust. Waarschijnlijk is voor dit transport gebruik gemaakt van boomstammen als hulpmiddel. Zeker is dat vele mensen en veel spierkracht nodig zijn voor een dergelijk transport.

Een replica van een dergelijke moai, gemaakt door beeldhouwer Peter de Jong, staat in Middelburg. Tot 2007 verwelkomt het de bezoekers en voorbijgangers van het Roggeveenhuis. Dit gebouw (een voormalig zorg- en verpleegcentrum) is gelegen aan de Noordsingel in Middelburg. In de volksmond staat het beeld bekend als 'de kop van Jacob Roggeveen'. In mei 2007 is het beeld verplaatst naar verpleegcentrum Buitenrust aan de Buitenruststraat.