Hugenoten

De Nederlands Hervormde kerk van Cadzand, gebouwd tussen 1250 en 1325. Deze kerk doet van 1686 tot 1791 dienst voor de Waalse Gemeente van de Hugenootse vluchtelingen. Prentbriefkaart (Beeldbank Zeeland)

Hugenoten (Franse protestanten) komen vanaf 1617 vanuit Rijssel (Lille) naar Groede. Daar wordt in 1622 een Waalse kerk gesticht. Hugenoten uit Calais en omgeving vestigen zich tussen 1635 en 1640 in Sint Anna ter Muiden. Pas in 1685 ontstaat een massale vlucht van Hugenoten naar de Republiek.
In dat jaar wordt het Edict van Nantes door Lodewijk XIV opgeheven. Dat Edict garandeerde de protestanten vrijheid van religie. Door de opheffing wordt hun positie onhoudbaar. Ze worden uit openbare ambten ontslagen, ambachtslieden worden uit gilden verstoten, protestantse scholen worden opgeheven of aan katholieken gegeven. Ook moeten de Hugenoten zware belastingen gaan betalen. Pas rond 1770 komt deze immigratie volledig tot stilstand.

De Hugenoten die in de 17e eeuw naar Zeeland trekken zijn afkomstig uit alle mogelijke delen van Frankrijk. De taal die zij spreken is bijna nooit het standaard Frans.

Uitsnede van de pagina uit het Woordenboek der Zeeuwse Dialecten (red. H.C.M. Ghijsen)(Den Haag: Van Goor, 1974)

Zij spreken onderling altijd de taal van de streek. De Hugenoten zullen daarom snel communiceren in het standaard Frans of met streekgenoten in Zeeuws dialect. Een groot deel van Noord-Frankrijk hoort namelijk tot dezelfde taalgroep als die van het Zeeuws. Ook wordt veel in de Rijsselse variant van het Picardisch gesproken.
Omdat de Hugenoten over een periode van 150 jaar naar Zeeland blijven komen is hun invloed op het dialect groot. Het Woordenboek der Zeeuwse Dialecten kent haast geen pagina zonder Franse leenwoorden.
Bijvoorbeeld 'astrant' dat komt van het Franse woord 'astreindre', hetgeen brutaal of dwingend betekent. Een ander woord is 'hornet' voor 'gorrinet', waarmee we garnaal aanduiden.

De Waalse kerk, kopergravure in de 'Nieuwe Cronijk van Zeeland' van Mattheus Smallegange uit 1696.

Door de vele Hugenoten in de provincie is Frans lange tijd een omgangstaal geweest. Pas na de Franse tijd, in de 19e eeuw, wordt dit steeds minder. Een hedendaags overblijfsel van de Hugenoten in Zeeland is de Waalse kerk in Middelburg (zie rechts).
Afstammelingen van Hugenoten in Zeeland zijn vaak te herkennen aan hun familienaam. Hieronder staat een lijst met voorbeelden van deze familienamen.

Albert			Mazure
Baljé			Mesu
Becu			Midavaine
Behage			Moggré
Benteyn			Mullié
Bommeljé			Neuféglise
Brevet			Oreel
Cappon			Passenier
Cevaal			Poissonnier
Claerbout			Porrey
Le Clercq			Provoost
Corré			Risseeuw
Du Bois			Schoonaard
Dusarduijn			Sohier
Ghesquière (verbasterd tot Geschiere op Walcheren)			Suwijn
Hennequin			Tack
De Hullu			Tavenier
Lefeber			Triou
Luteijn			Wattez